سرگیجه یکی از علائم شایعی است که ممکن است به شکل‌های مختلفی تجربه شود؛ از احساس سبکی سر و نزدیک شدن به غش گرفته تا احساس چرخیدن خود فرد یا محیط اطراف. گاهی سرگیجه کوتاه‌مدت و بی‌خطر است و بدون درمان برطرف می‌شود، اما در بعضی موارد می‌تواند نشانه یک مشکل در گوش داخلی، فشار خون، کم‌آبی بدن، میگرن، عوارض دارویی یا حتی برخی بیماری‌های عصبی باشد.
به همین دلیل، درمان سرگیجه برای همه افراد یکسان نیست. مهم‌ترین قدم این است که علت سرگیجه مشخص شود و درمان متناسب با همان علت انجام شود.
- همه‌چیز ۱۰۰ درصد آنلاینه
- فایل کامل برنامه تمرینی‌ها روی می‌تونی دانلود کنی
- تصویر نحوه انجام تمام تمرینات توی فایل قرار داره؛ به هیچ‌کس نیاز نداری!
هنگام سرگیجه چکار کنیم؟
وقتی سرگیجه شروع می‌شود، اولین هدف این است که احتمال افتادن و آسیب‌دیدگی کمتر شود. بهتر است بلافاصله بنشینید یا دراز بکشید و تا زمانی که حالت بهتر شود، از راه رفتن خودداری کنید. اگر احساس چرخش دارید، قرار گرفتن در محیطی آرام و کم‌نور می‌تواند شدت علائم را کاهش دهد.
حرکت دادن سریع سر و تغییر ناگهانی وضعیت بدن نیز ممکن است سرگیجه را بیشتر کند. بنابراین، هنگام بلند شدن از تخت ابتدا چند لحظه روی لبه تخت بنشینید و سپس به‌آرامی بایستید.
نوشیدن آب کافی نیز اهمیت دارد، به‌خصوص اگر احتمال می‌دهید کم‌آبی بدن، گرما، تعریق زیاد، استفراغ یا اسهال در ایجاد سرگیجه نقش داشته باشد. در زمان سرگیجه بهتر است رانندگی نکنید و از کارهایی مانند بالا رفتن از نردبان یا کار با وسایل خطرناک دوری کنید.
مصرف زیاد قهوه و نوشیدنی‌های کافئین‌دار، سیگار و الکل نیز در بعضی افراد می‌تواند علائم را تشدید کند.
درمان سرگیجه به علت آن بستگی دارد
سرگیجه یک بیماری واحد نیست، بلکه علامتی است که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. برای مثال، درمان سرگیجه‌ای که هنگام غلت زدن در تخت ایجاد می‌شود با درمان سرگیجه ناشی از میگرن یا بیماری گوش داخلی متفاوت است.
پزشک برای پیدا کردن علت، درباره زمان شروع سرگیجه، مدت هر حمله، عواملی که آن را تشدید یا برطرف می‌کنند و علائم همراه سؤال می‌کند. بررسی گوش، چشم‌ها، راه رفتن، تعادل، حرکت سر و گاهی فشار خون و آزمایش‌های دیگر نیز ممکن است لازم باشد.
درمان سرگیجه وضعیتی
یکی از شایع‌ترین علت‌های سرگیجه، نوعی اختلال گوش داخلی است که در آن ذرات بسیار ریز کلسیمی در بخش نامناسبی از مجاری تعادلی گوش داخلی قرار می‌گیرند. این نوع سرگیجه معمولاً هنگام چرخاندن سر، غلت زدن در تخت، دراز کشیدن یا بلند شدن ایجاد می‌شود و اغلب حمله‌ها کوتاه هستند.
در این شرایط، یکی از مؤثرترین روش‌های درمان، انجام حرکات خاص سر و بدن برای برگرداندن این ذرات به محل مناسب است. این روش که به مانور تغییر موقعیت ذرات گوش داخلی یا مانور اپلی شناخته می‌شود، معمولاً توسط پزشک یا متخصص توانبخشی تعادل انجام می‌شود و در بسیاری از افراد پس از یک یا چند جلسه باعث بهبود قابل توجه علائم می‌شود.
هرچند آموزش برخی حرکات برای انجام در خانه وجود دارد، بهتر است اولین بار وضعیت فرد توسط متخصص بررسی شود؛ زیرا همه انواع سرگیجه ناشی از این مشکل نیستند و انجام نادرست حرکات می‌تواند برای بعضی افراد، به‌خصوص در صورت وجود برخی مشکلات گردن یا کمر، مناسب نباشد.
درمان سرگیجه ناشی از التهاب گوش داخلی یا عصب تعادل
گاهی سرگیجه پس از یک عفونت ویروسی ایجاد می‌شود. در برخی افراد، التهاب بیشتر عصب تعادل را درگیر می‌کند و در برخی دیگر، گوش داخلی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. سرگیجه در این حالت ممکن است شدید باشد و ساعت‌ها یا حتی چند روز ادامه پیدا کند و با تهوع و اختلال تعادل همراه شود.
درمان به علت و شرایط فرد بستگی دارد. پزشک ممکن است برای مدت کوتاهی داروهایی برای کاهش سرگیجه، تهوع و استفراغ تجویز کند. در صورتی که عفونت باکتریایی یا علت دیگری وجود داشته باشد، درمان اختصاصی آن بیماری نیز انجام می‌شود.
با ادامه علائم، تمرین‌های مربوط به تعادل و توانبخشی می‌توانند به مغز کمک کنند تا خود را با تغییر ایجادشده در سیستم تعادل سازگار کند. این تمرین‌ها معمولاً شامل تمرین حرکت چشم‌ها، حفظ تعادل و حرکت تدریجی بدن در شرایطی است که پیش‌تر باعث سرگیجه می‌شده‌اند.
درمان سرگیجه در بیماری منییر
بیماری منییر یکی از بیماری‌های گوش داخلی است که می‌تواند باعث حمله‌های تکرارشونده سرگیجه، احساس پری یا فشار در گوش، وزوز گوش و کاهش شنوایی شود.
هدف درمان معمولاً کاهش تعداد و شدت حمله‌ها و محافظت از شنوایی است. پزشک ممکن است در برخی افراد داروهایی برای کنترل سرگیجه و تهوع تجویز کند. در بعضی بیماران، کاهش مصرف نمک و ایجاد تغییراتی در سبک زندگی نیز توصیه می‌شود.
در مواردی که علائم با روش‌های معمول کنترل نشوند، روش‌های درمانی دیگری مانند توانبخشی تعادل، تزریق دارو در گوش میانی و در شرایط خاص برخی اقدامات تخصصی‌تر ممکن است مطرح شود.
درمان سرگیجه مرتبط با میگرن
میگرن همیشه با سردرد شدید همراه نیست. بعضی افراد ممکن است در جریان میگرن یا حتی بدون سردرد، دوره‌هایی از سرگیجه و اختلال تعادل داشته باشند.
درمان این نوع سرگیجه معمولاً بر کنترل میگرن تمرکز دارد. شناسایی عوامل محرک، خواب منظم، کاهش استرس و در صورت نیاز استفاده از داروهای پیشگیری‌کننده یا درمانی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
توصیه‌های غذایی نیز باید متناسب با وضعیت هر فرد باشد؛ زیرا عوامل محرک میگرن در همه افراد یکسان نیستند.
درمان سرگیجه ناشی از افت فشار خون
اگر سرگیجه بیشتر هنگام بلند شدن ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده ایجاد شود، ممکن است افت فشار خون هنگام تغییر وضعیت بدن در آن نقش داشته باشد.
در این شرایط، آهسته بلند شدن، نوشیدن مایعات کافی و بررسی داروهایی که ممکن است فشار خون را پایین بیاورند اهمیت دارد. اگر سرگیجه مکرر باشد، پزشک ممکن است فشار خون را در حالت‌های مختلف اندازه‌گیری کند و در صورت نیاز درمان دارویی یا سایر اقدامات را تغییر دهد.
افرادی که داروهای فشار خون، داروهای ادرارآور یا برخی داروهای دیگر مصرف می‌کنند، نباید داروی خود را خودسرانه قطع یا مقدار آن را تغییر دهند.
درمان سرگیجه ناشی از کم‌آبی، افت قند خون یا کم‌خونی
در بعضی افراد، علت سرگیجه خارج از سیستم تعادل گوش قرار دارد. کم‌آبی بدن، کاهش قند خون و کم‌خونی از جمله عواملی هستند که می‌توانند باعث سبکی سر یا احساس ضعف شوند.
در این حالت، درمان اصلی، برطرف کردن علت زمینه‌ای است. برای مثال، فردی که به دلیل کم‌آبی دچار سرگیجه شده است به جبران مایعات نیاز دارد، در حالی که برای فرد مبتلا به کم‌خونی، پیدا کردن علت کم‌خونی و درمان آن اهمیت دارد.
اگر دیابت دارید و در زمان سرگیجه احتمال افت قند خون وجود دارد، باید طبق برنامه‌ای که پزشک برای کنترل قند خون تعیین کرده است اقدام کنید.
درمان سرگیجه ناشی از داروها
برخی داروها می‌توانند باعث سرگیجه، خواب‌آلودگی، کاهش فشار خون یا اختلال تعادل شوند. این موضوع به‌خصوص بعد از شروع یک داروی جدید یا تغییر مقدار مصرف آن اهمیت دارد.
در صورتی که سرگیجه پس از شروع دارو ایجاد شده است، پزشک یا داروساز باید داروهای مصرفی را بررسی کند. گاهی با تغییر مقدار دارو، تغییر زمان مصرف یا جایگزین کردن آن می‌توان مشکل را برطرف کرد.
قطع ناگهانی بعضی داروها نیز می‌تواند خطرناک باشد؛ بنابراین داروهای تجویزی را بدون مشورت با پزشک کنار نگذارید.
آیا داروی ضدسرگیجه همیشه لازم است؟
خیر. همه افراد مبتلا به سرگیجه به دارو نیاز ندارند. در بعضی انواع سرگیجه، مانند سرگیجه وضعیتی، درمان اصلی با مانورهای حرکتی انجام می‌شود و نه مصرف طولانی‌مدت دارو.
برخی داروها می‌توانند برای مدت کوتاهی احساس چرخش و تهوع را کاهش دهند، اما مصرف طولانی‌مدت آنها در بعضی شرایط ممکن است روند سازگاری سیستم تعادل را کند کند. به همین دلیل، مدت مصرف باید بر اساس علت سرگیجه و نظر پزشک تعیین شود.
همچنین بعضی داروهای ضدسرگیجه می‌توانند موجب خواب‌آلودگی شوند. در زمان مصرف آنها باید در مورد رانندگی و فعالیت‌هایی که به هوشیاری کامل نیاز دارند احتیاط بیشتری داشت.
نقش تمرین‌های تعادلی در درمان سرگیجه
در برخی اختلالات گوش داخلی، حتی پس از برطرف شدن علت اولیه، ممکن است فرد برای مدتی احساس ناپایداری یا عدم تعادل داشته باشد. تمرین‌های توانبخشی تعادل می‌توانند به بهبود این وضعیت کمک کنند.
این تمرین‌ها بر تقویت هماهنگی میان چشم‌ها، مغز و سیستم تعادل تمرکز دارند. برنامه تمرینی برای هر فرد متفاوت است و ممکن است شامل تمرین تثبیت نگاه، حرکات کنترل‌شده سر، تمرین راه رفتن و تمرین‌های حفظ تعادل باشد.
اگر سرگیجه شدید یا تکرارشونده دارید، بهتر است برنامه تمرینی توسط متخصص طراحی شود، به‌خصوص اگر احتمال بیماری گوش داخلی یا اختلال عصبی وجود داشته باشد.
برای درمان سرگیجه در خانه چه نکاتی مفید است؟
اگر علت جدی برای سرگیجه مطرح نباشد، رعایت چند نکته می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. خواب کافی، مصرف مناسب آب، تغییر وضعیت آهسته بدن و پرهیز از حرکت‌های ناگهانی سر برای بسیاری از افراد مفید است.
در صورت داشتن حمله سرگیجه، بهتر است ابتدا بنشینید یا دراز بکشید و پس از بهتر شدن، به‌آرامی حرکت کنید. در شب نیز روشن کردن چراغ هنگام بلند شدن از خواب می‌تواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد.
اگر سرگیجه با یک فعالیت یا حرکت مشخص ایجاد می‌شود، ثبت زمان بروز علائم، مدت آن و شرایطی که پیش از حمله وجود داشته است می‌تواند اطلاعات مفیدی برای پزشک فراهم کند.
چه زمانی برای سرگیجه باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سرگیجه برای اولین بار به شکل شدید ایجاد شده، مکرر تکرار می‌شود، بر فعالیت‌های روزمره اثر گذاشته یا بدون علت مشخص ادامه پیدا می‌کند، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
همچنین وجود علائم همراهی مانند کاهش شنوایی، وزوز گوش، تغییر در بینایی، سردردهای غیرمعمول، تهوع و استفراغ مکرر، تپش قلب، غش یا مشکلات تعادل نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
به‌ویژه در صورتی که سرگیجه به‌طور ناگهانی همراه با ضعف یا بی‌حسی صورت، دست یا پا، اختلال در صحبت کردن، دوبینی یا کاهش سطح هوشیاری ایجاد شود، باید احتمال یک مشکل عصبی جدی را در نظر گرفت و فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت. همچنین سرگیجه ناگهانی همراه با سردرد بسیار شدید یا مشکل واضح در راه رفتن نیز می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.
برای تشخیص علت سرگیجه چه بررسی‌هایی ممکن است انجام شود؟
پزشک ابتدا نوع سرگیجه را مشخص می‌کند. اینکه فرد احساس چرخش دارد یا بیشتر احساس سبکی سر، زمان شروع علائم، مدت هر حمله و ارتباط آن با حرکت سر یا بلند شدن از جا، همگی در تشخیص اهمیت دارند.
در معاینه ممکن است حرکات چشم، وضعیت تعادل، راه رفتن، گوش‌ها و واکنش بدن به حرکت سر بررسی شود. گاهی اندازه‌گیری فشار خون، آزمایش خون یا بررسی‌های تخصصی‌تر گوش و تعادل نیز لازم است.
در بعضی شرایط، آزمایش‌های تصویربرداری مانند ام‌آر‌آی نیز برای بررسی علل خاص یا رد کردن بیماری‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند. انجام چنین آزمایش‌هایی برای همه افراد مبتلا به سرگیجه ضروری نیست و تصمیم درباره آن به علائم و یافته‌های معاینه بستگی دارد.
آیا می‌توان از سرگیجه پیشگیری کرد؟
پیشگیری کامل از همه انواع سرگیجه امکان‌پذیر نیست، اما در بسیاری از موارد می‌توان احتمال بروز یا شدت آن را کاهش داد. کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، مصرف درست داروها، نوشیدن مایعات کافی، خواب منظم و توجه به عوامل محرک می‌تواند مفید باشد.
افرادی که دچار حمله‌های تکرارشونده می‌شوند، بهتر است زمان و شرایط بروز سرگیجه را یادداشت کنند. برای مثال، مشخص کردن اینکه سرگیجه پس از کم‌خوابی، گرسنگی، حرکت خاص سر، استرس، بعضی غذاها یا مصرف داروی مشخص ایجاد شده است، می‌تواند به پیدا کردن عامل محرک کمک کند.
در سالمندان و افرادی که تعادل ضعیفی دارند، کاهش خطر زمین خوردن در خانه نیز اهمیت زیادی دارد. برداشتن وسایل لغزنده از مسیر، روشنایی مناسب و استفاده از وسایل کمکی در صورت نیاز می‌تواند احتمال آسیب ناشی از سقوط را کاهش دهد.
