یک قرص خوراکی با مصرف روزانه یک بار، به بازگشت رنگ پوست در برخی از افراد مبتلا به بیماری ویتیلیگو (برس یا پیسی) کمک کرده است؛ بیماری خاصی که باعث ایجاد لکههای سفید روی پوست میشود.
این دستیابی پزشکی میتواند روش درمانی راحتتری ارائه دهد؛ بهویژه برای افرادی که لکههای پیسی در بخشهای وسیع یا دور از دسترس بدنشان پراکنده شده است.
برخلاف کرمها و پومادهایی که باید روی تکتک لکهها مالیده شوند، این قرص به صورت سیستمی عمل کرده و بر تمام بدن تأثیر میگذارد.
بیماری ویتیلیگو زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست حمله میکند. این بیماری بههیچوجه واگیردار نیست، اما ظاهر نمایان آن میتواند زندگی روزمره و سلامت روان مبتلایان را تحت تأثیر قرار دهد.
افراد مبتلا به ویتیلیگو اغلب با احساس انزوا، اضطراب و بازخوردهای منفی اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند. از این رو، بازگرداندن رنگ پوست برای این افراد فراتر از یک مسئله زیبایی شناختی است.
روشهای درمانی فعلی شامل استفاده از کرمهای موضعی و نوردرمانی (فتوتراپی) است. این روشها میتوانند به بازگشت رنگ پوست کمک کنند، اما معمولاً نیازمند درمانهای مستمر و طولانیمدت طی چندین ماه هستند. همچنین وقتی لکهها سطح وسیعی از بدن را بپوشانند، استفاده از کرم بسیار دشوار و کلافهکننده میشود.
در کارآزمایی بالینی جدیدی که نتایج آن در مجله لنست منتشر شده، دارویی به نام اوپاداسیتینیب (Upadacitinib) روی ۶۱۴ فرد بزرگسال و نوجوان ۱۲ سال به بالا بررسی شد.
این مطالعه در قالب دو آزمون بالینی در ۱۳۸ مرکز درمانی در ۱۸ کشور جهان انجام شد. تمامی شرکتکنندگان به رایجترین نوع ویتیلیگو مبتلا بودند که در آن لکهها هم روی صورت و هم روی بدن ظاهر میشوند.
شرکتکنندگان به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه روزانه یک بار ۱۵ میلیگرم اوپاداسیتینیب و گروه دیگر دارونما (پلاسبو) را به مدت ۴۸ هفته دریافت کردند. در طول دوره، نه بیماران و نه پژوهشگرانی که وضعیت پوست را ارزیابی میکردند، از اینکه چه کسی داروی اصلی و چه کسی دارونما دریافت میکند اطلاعی نداشتند.
در کارآزمایی اول، ۲۵ درصد از بیمارانی که داروی اصلی را مصرف میکردند، حداقل ۷۵ درصد از رنگ ازدسترفته صورت خود را بازیافتند. این در حالی است که تنها ۶ درصد از افراد گروه دارونما به این میزان از بهبود دست یافتند.
نتایج کارآزمایی دوم نیز تقریباً مشابه بود؛ ۲۳ درصد از مصرفکنندگان دارو در مقایسه با ۷ درصد از گروه دارونما به هدف درمانی رسیدند.
بازگشت رنگ پوست فقط محدود به صورت نبود و در سایر نقاط بدن نیز مشاهده شد. در این دو مطالعه، ۱۹ و ۲۱ درصد از بیمارانی که داروی اصلی را مصرف کردند، حداقل نصف رنگ ازدسترفته در مناطق درگیر بدن را دوباره به دست آوردند، در حالی که این میزان بهبود در هر دو گروه دارونما تنها ۶ درصد بود.
برخی بیماران حتی نتایج درخشانتری گرفتند. در مجموعِ هر دو کارآزمایی، ۱۴ درصد از بیماران درمانشده با دارو، حداقل ۹۰ درصد از رنگ ازدسترفته صورت خود را بازیافتند؛ رقمی که در گروه دارونما تنها ۲ تا ۳ درصد بود.
نکته امیدوارکننده این است که پس از پایان دوره ۴۸ هفتهای، روند بازگشت رنگ پوست همچنان ادامه داشت؛ مسئلهای که نشان میدهد ادامه درمان برای مدت طولانیتر میتواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد.
داروی اوپاداسیتینیب با تعدیل و آرامکردن بخشی از پاسخهای سیستم ایمنی که عامل ایجاد ویتیلیگو هستند عمل میکند. این کار حمله به سلولهای سالم پوست را کاهش داده و به مناطق آسیبدیده فرصت میدهد تا رنگدانه خود را دوباره بازسازی کنند.
این دارو به خانوادهای از داروها به نام «مهارکنندههای JAK» تعلق دارد. سایر داروهای این گروه نیز برای درمان بیماریهایی که در آنها فعالیت بیشازحد سیستم ایمنی به پوست آسیب میزند، تحت بررسی قرار گرفتهاند.
از آنجا که این قرص بر تمام بدن تأثیر میگذارد، میتواند بهویژه برای افرادی که ویتیلیگو گسترده دارند یا لکههای پوستیشان در نقاطی است که استفاده از کرم در آنجا سخت است، بسیار مفید باشد. همچنین این روش میتواند بسیار راحتتر از رفتوآمدهای مکرر به کلینیک برای نوردرمانی باشد.
داروی اوپاداسیتینیب هماکنون در اتحادیه اروپا برای بزرگسالان و نوجوانان ۱۲ سال به بالایی که شرایط لازم برای درمان این فرم رایج از ویتیلیگو را دارند به تصویب رسیده است؛ البته وضعیت تأیید آن در سایر نقاط جهان متفاوت است.
با این حال، هنوز مجهولات مهمی وجود دارد. حدود سه-چهارم از بیمارانی که قرص را مصرف کردند به هدف اصلی بهبود صورت نرسیدند و تقربیاً از هر پنج نفر، چهار نفر نتوانستند حداقل نصف رنگ ازدسترفته بدن خود را بازگردانند.
عوارض جانبی گزارششده عمدتاً شامل عفونتهای مجاری تنفسی فوقانی، آکنه، سردرد و التهاب بینی و گلو بود. همچنین هفت بیمار مصرفکننده دارو به زونا مبتلا شدند. مشکلات جدیتر سلامتی نیز در ۴ درصد از بیماران کارآزمایی اول و ۲ درصد از بیماران کارآزمایی دوم مشاهده شد.
دوره ۴۸ هفتهای برای رد کردن خطرات نادر یا طولانیمدت کافی نبوده است. داروی اوپاداسیتینیب هنگام مصرف برای سایر بیماریها، با هشدارهایی درباره احتمال عفونتهای شدید، سرطان، مشکلات قلبی و لخته شدن خون همراه است.
در حال حاضر شرکتکنندگان برای ۱۱۲ هفته دیگر تحت نظر هستند تا مشخص شود این دارو تا چه حد میتواند به بهبود بیشتر بیماران کمک کند. همچنین هنوز مشخص نیست که آیا رنگ بازگشته به پوست پس از قطع درمان پایدار خواهد ماند یا خیر.
لازم به ذکر است در این پژوهش، قرص با دارونما مقایسه شده است نه با کرمهای موجود یا نوردرمانی. علاوه بر این، بیشتر شرکتکنندگان سفیدپوست بودند و افراد با پوست تیرهتر سهم کمتری در کارآزمایی داشتند.
در نهایت، یافتههای این پژوهش شواهد اولیه امیدوارکنندهای ارائه میدهد که نشان میدهد یک قرص روزانه میتواند مقدار قابل توجهی از رنگ ازدسترفته پوست را در برخی افراد مبتلا بازگرداند. تحقیقات طولانیمدتتر نشان خواهد داد که این بهبودها تا چه حد ماندگار هستند و به پزشکان کمک میکند تا مشخص کنند چه کسانی میتوانند با ایمنی کامل بیشترین بهره را از این درمان ببرند.
