آبسه شکمی به کیسهای پر از چرک و مایعات عفونی در ناحیه شکم گفته میشود که شایعترین علت پیدایش آن، عفونتهای باکتریایی است. متخصصان و کادر درمان برای بهبودی آبسه شکمی، معمولاً از ترکیب آنتیبیوتیکها و تخلیه آبسه استفاده میکنند. ناگفته نماند که عدم درمان به موقع این عارضه، میتواند به شرایط خطرسازی مانند عفونت خونی و از کار افتادن ارگانهای حیاتی بدن منجر شود.
وقتی مایع عفونی (چرک) در بخشی از شکم تجمع پیدا کند و کیسهای تشکیل دهد، آبسه شکمی ایجاد میشود. این مایع میتواند بیمار را بهشدت بدحال کند. اگر درمان به موقع (شامل مصرف آنتیبیوتیک و انجام پروسه تخلیه آبسه) آغاز نشود، احتمال بروز عفونت شدید خونی یا سپسیس وجود دارد.
آبسه شکمی به دلایل مختلفی رخ میدهند که متأسفانه اکثر آنها از کنترل شما خارج هستند. با این حال، مهمترین کاری که میتوانید انجام دهید این است که به محض احساس هرگونه مشکوک در ناحیه شکم، بلافاصله پیگیر درمان شوید. درمانهای استاندارد معمولاً این بیماری را به طور کامل بهبود میبخشند؛ اما آگاهی داشته باشید که بدون اقدام به درمان، آبسه شکمی میتواند جان فرد را به خطر بیندازد.
آنچه در ادامه میخوانید:
انواع آبسه شکمی
پزشکان و متخصصان، آبسه شکمی را بر اساس درگیری بخشهای مختلف شکم دستهبندی میکنند:
- آبسههای داخل صفاقی: این نوع آبسهها ممکن است زیر دیافراگم، روده، لگن یا معده ایجاد شوند. همچنین ممکن است آبسه در فضای بین دیافراگم و کبد (آبسه زیر دیافراگمی) شکل بگیرد.
- آبسههای پسصفاقی: این آبسهها در ناحیه کلیهها یا کلیه و پانکراس (لوزالمعده) رخ میدهند.
- آبسههای احشایی: به آبسههایی گفته میشود که داخل بافت ارگانهای جامدی مثل طحال یا کبد ایجاد میشوند.
علائم آبسه شکمی
علائم دقیق بیماری با توجه به محل دقیق آبسه میتواند متفاوت باشد. با این حال، شایعترین نشانههایی که اغلب افراد تجربه میکنند عبارتاند از:
- درد جدید، شدید و مداوم که ممکن است در بالای شکم، گودی کمر، شانه یا قفسه سینه احساس شود.
- تب
- بیاشتهایی
- تهوع
- کاهش وزن ناگهانی و بیدلیل
علت آبسه شکمی
مانند اکثر آبسهها، علت اصلی آبسه شکمی ورود و تکثیر باکتریهاست. هنگامی که باکتریها وارد بدن میشوند، سیستم ایمنی برای مقابله با آنها گلبولهای سفید را به منطقه ارسال میکند.
این فرآیند دفاعی باعث بروز التهاب شده و در نتیجه بافتهای اطراف آسیب دیده و میمیرند. با از بین رفتن بافت، حفرهای ایجاد میشود که با چرک پر شده و آبسه را شکل میدهد. موارد زیر خطر ابتلا به آبسه شکمی را افزایش میدهند:
- ابتلا به عفونت باکتریایی اولیه در ناحیه شکم.
- داشتن بیماریهای التهابی (مانند بیماری کرون، دیورتیکولیت یا بیماری التهابی حاد لگن).
- عفونتهای بعد از عمل جراحی شکم.
- جراحتهای شدید (مانند زخم چاقو یا گلوله) که راه ورود باکتریها را به شکم باز میکند.
هشدار: در صورت عدم درمان، آبسه شکمی میتواند عوارض جبرانناپذیری مثل عفونت خونی (سپسیس) و از دست رفتن عملکرد اعضای بدن داشته باشد.
روشهای تشخیص آبسه شکمی
پزشک ابتدا معاینات بالینی را انجام داده و شرح حال علائم شما را بررسی میکند. سپس آزمایش کامل خون و تصویربرداریهای زیر درخواست میشود:
- سونوگرافی شکم
- عکسبرداری با اشعه ایکس از قفسه سینه
- سیتی اسکن از شکم و لگن (رایجترین و دقیقترین روش تشخیص)
- امآرآی
همچنین ممکن است نمونهبرداری با سوزن باریک برای خارج کردن مقداری چرک انجام شود تا نمونه در آزمایشگاه دقیقاً بررسی و نوع باکتری عامل عفونت مشخص گردد.
درمان آبسه شکمی
درمان استاندارد آبسه شکمی، تلفیقی از مصرف آنتیبیوتیک برای از بین بردن عفونت و انجام پروسهای برای تخلیه چرک است. روش اصلی برای این کار، تخلیه آبسه از طریق پوست میباشد.
در روش تخلیه آبسه از طریق پوست، یک لوله باریک درون آبسه قرار داده میشود تا چرک به درون کیسهای که خارج از بدن وصل است هدایت شود. کادر درمان با کمک سیتی اسکن یا امآرآی، مسیر هدایت کاتتر را دقیقاً کنترل میکنند. این کار معمولاً تحت بیحسی موضعی انجام میشود؛ یعنی شما هوشیار هستید اما دردی احساس نمیکنید. ممکن است لازم باشد کاتتر و کیسه برای چند روز متصل بمانند تا آبسه به طور کامل تخلیه شود.
روش تخلیه آبسه از طریق پوست یک روش کمتهاجمی است. اما مانند هر اقدام پزشکی دیگری، ممکن است با عوارض کمخطری همراه باشد، از جمله:
- خونریزی جزئی
- احساس درد
- عفونت در محل برش یا ورود لوله
پس از درمان چه انتظاری باید داشت؟
برای اکثر افراد، ترکیب آنتیبیوتیک و تخلیه چرک باعث نابودی کامل آبسه میشود. اما نکته مهم این است که آبسه شکمی معمولاً به دلیل یک بیماری زمینهای (که باعث التهاب اولیه شده) رخ میدهند. بنابراین، اگرچه درمان میتواند عفونت باکتریایی فعلی را پاکسازی کند، اما لزوماً بیماری زمینهای را به طور کامل ریشهکن نمیکند و باید زیر نظر پزشک آن بیماری را مدیریت نمود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائمی نظیر تب یا درد مداوم و بیدلیل در شکم، حتماً با متخصص یا مرکز درمانی تماس بگیرید. این نشانهها ممکن است علامت تشکیل مجدد آبسه شکمی باشند.
یک توصیه مهم
آبسه شکمی زمانی رخ میدهند که باکتریها راهی برای ورود به شکم پیدا کنند. اگر به بیماریهایی مثل کرون یا دیورتیکولیت مبتلا هستید، احتمال بروز آبسه شکمی در شما بیشتر است. در این شرایط، حتماً با پزشک خود درباره علائم اولیه آبسه صحبت کنید تا بدانید در چه موقعیتی باید فوراً به بیمارستان مراجعه کنید.
