کولونوسکوپی یک روش پزشکی برای مشاهده داخل روده بزرگ و راستروده است. در این روش، یک لوله باریک و انعطافپذیر که در نوک آن دوربین قرار دارد از راه مقعد وارد میشود تا پزشک بتواند دیواره داخلی روده را بررسی کند. این بررسی هم برای پیدا کردن علت علائمی مثل خونریزی از مقعد، تغییر در اجابت مزاج، درد شکم یا کاهش وزن بیدلیل استفاده میشود و هم برای غربالگری سرطان روده بزرگ در افرادی که علامت خاصی ندارند.
کولونوسکوپی فقط یک ابزار تشخیصی نیست؛ گاهی در همان جلسه میتوان پولیپها را هم برداشت. پولیپها رشدهای کوچکی هستند که بسیاری از آنها خوشخیماند، اما بعضی از آنها در طول زمان میتوانند به سرطان تبدیل شوند. به همین دلیل، کولونوسکوپی هم نقش تشخیصی دارد و هم میتواند به پیشگیری از سرطان کمک کند.
کولونوسکوپی چه زمانی انجام میشود؟
یکی از شایعترین دلیلها برای انجام کولونوسکوپی، غربالگری سرطان روده بزرگ است. در افراد با خطر متوسط، غربالگری معمولاً از ۴۵ سالگی شروع میشود و در بسیاری از موارد، اگر نتیجه طبیعی باشد، ممکن است هر ۱۰ سال یکبار تکرار شود. در افراد با خطر بالاتر، مثل کسانی که سابقه خانوادگی سرطان یا پولیپ روده دارند یا به بیماریهای التهابی روده مبتلا هستند، شروع بررسی میتواند زودتر و فاصلهها کوتاهتر باشد.
علاوه بر غربالگری، کولونوسکوپی برای بررسی علت بعضی علائم هم انجام میشود؛ از جمله خونریزی، درد شکم، تغییر در دفعات یا شکل اجابت مزاج، اسهال طولانیمدت و کاهش وزن بدون علت مشخص.
قبل از کولونوسکوپی چه آمادگیهایی لازم است؟
مهمترین بخش آمادگی، تمیز کردن روده است. اگر روده بهخوبی خالی نباشد، دید پزشک محدود میشود و ممکن است بررسی کامل نباشد یا حتی لازم شود آزمون تکرار شود. معمولاً ۱ تا ۲ روز قبل از کولونوسکوپی، رژیم غذایی کمفیبر یا مایعات شفاف توصیه میشود و از شب قبل، مصرف غذای جامد متوقف میشود. همچنین باید یک داروی پاککننده روده یا ملین طبق دستور مصرف شود. این داروها معمولاً باعث اسهال میشوند، بنابراین نزدیک بودن به سرویس بهداشتی ضروری است.
در بسیاری از موارد، لازم است قبل از انجام کولونوسکوپی فهرست کامل داروها و مکملها را به پزشک اطلاع دهید. بعضی داروها، بهویژه رقیقکنندههای خون، ممکن است نیاز به تنظیم یا قطع موقت داشته باشند.
نکته مهم دیگر این است که در روز انجام کولونوسکوپی معمولاً از آرامبخش یا بیحسی-بیهوشی وریدی استفاده میشود تا فرد ناراحتی زیادی احساس نکند. به همین دلیل، معمولاً باید همراه داشته باشید تا شما را به خانه برساند و همان روز رانندگی نکنید.
در طول کولونوسکوپی چه اتفاقی میافتد؟
در زمان انجام بررسی، فرد معمولاً به پهلو دراز میکشد. لوله انعطافپذیر از راه مقعد وارد میشود و بهتدریج در طول روده بزرگ جلو میرود. برای بهتر دیده شدن دیواره روده، مقدار کمی هوا، دیاکسیدکربن یا آب وارد روده میشود. دوربین انتهای لوله تصویر را به مانیتور میفرستد و پزشک کل سطح داخلی روده را بررسی میکند. در صورت نیاز، میتوان از بافت نمونهبرداری کرد یا پولیپ را همانجا برداشت.
این فرایند معمولاً حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
بعد از کولونوسکوپی چه احساسی طبیعی است؟
پس از پایان کار، فرد مدتی در بخش ریکاوری تحت نظر قرار میگیرد. احساس نفخ، گاز، یا دلپیچه خفیف بعد از کولونوسکوپی شایع است، چون برای باز شدن روده از هوا یا گاز استفاده میشود. بیشتر افراد میتوانند همان روز کمی مایعات بنوشند و بعد بهتدریج غذای سبک بخورند. بازگشت به فعالیت معمولاً تا روز بعد ممکن است، اما این موضوع به نوع آرامبخش و اینکه آیا نمونهبرداری یا برداشت پولیپ انجام شده یا نه بستگی دارد.
نتایج اولیه ممکن است همان روز گفته شود، اما پاسخ نهایی نمونههای بافتی معمولاً چند روز تا چند هفته بعد آماده میشود. در صورتی که پولیپ یا تغییر بافتی دیده نشود، زمان بررسی بعدی بر اساس سن و میزان خطر فرد تعیین میشود. اگر پولیپ برداشته شده باشد، فاصله بررسی بعدی میتواند کوتاهتر شود.
خطرات کولونوسکوپی چیست؟
کولونوسکوپی بهطور کلی روشی ایمن است، اما مثل هر اقدام پزشکی دیگری بدون خطر نیست. مهمترین عوارض احتمالی شامل خونریزی، سوراخ شدن دیواره روده و واکنش به آرامبخش است. خونریزی و سوراخ شدن روده در افرادی که پولیپ برداشتهاند یا سن بالاتری دارند بیشتر دیده میشود، اما همچنان نادر است. در یک بررسی از کولونوسکوپیهای غربالگری، سوراخ شدن روده در حدود ۳ مورد از هر ۱۰٬۰۰۰ و خونریزی در حدود ۱۵ مورد از هر ۱۰٬۰۰۰ گزارش شده است.
چه کسانی ممکن است زودتر از ۴۵ سالگی به کولونوسکوپی نیاز داشته باشند؟
افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا پولیپ دارند، یا دچار بیماریهای التهابی روده هستند، یا سندرمهای ژنتیکی خاص دارند، ممکن است لازم باشد غربالگری را زودتر شروع کنند. در این گروهها، زمان شروع و فاصله تکرار آزمایش باید بر اساس خطر فردی تعیین شود.
کولونوسکوپی با چه روشهایی فرق دارد؟
کولونوسکوپی کل روده بزرگ و راستروده را بررسی میکند و این مزیت را دارد که اگر پولیپ دیده شود، میتوان آن را همانجا برداشت. بعضی تستهای دیگر، مثل آزمایشهای مدفوع، فقط به دنبال نشانههای غیرمستقیم میگردند و خود روده را مستقیماً نمیبینند. به همین دلیل، اگر تست مدفوع مثبت شود، معمولاً باید با کولونوسکوپی پیگیری شود.
چه زمانی باید بعد از کولونوسکوپی به پزشک اطلاع داد؟
اگر بعد از کولونوسکوپی خونریزی قابل توجه، مدفوع سیاه یا قیریشکل, استفراغ مداوم یا استفراغ خونی, درد شدید شکم, تب, یا درد سینه ایجاد شود، باید با پزشک تماس گرفت. این علائم میتوانند نشانه عارضه باشند و نباید نادیده گرفته شوند.
پرسشهای متداول
کولونوسکوپی درد دارد؟
معمولاً نه؛ چون در بیشتر موارد از آرامبخش استفاده میشود. ممکن است حین یا بعد از آن کمی فشار، نفخ یا دلپیچه حس شود.
اگر نتیجه کولونوسکوپی طبیعی باشد، باز هم باید تکرار شود؟
بله، در افراد با خطر متوسط و نتیجه طبیعی، معمولاً بررسی بعدی حدود ۱۰ سال بعد انجام میشود، مگر اینکه پزشک زمان دیگری را بر اساس شرایط فرد تعیین کند.
آیا کولونوسکوپی فقط برای سرطان است؟
خیر. این روش برای پیدا کردن علت علائمی مثل خونریزی، درد شکم، تغییر اجابت مزاج و اسهال طولانیمدت هم استفاده میشود.
