کلسترول بالا از شایع‌ترین مشکلاتی است که در آزمایش خون دیده می‌شود و در بسیاری از موارد، فرد تا مدت‌ها هیچ علامتی ندارد. همین بی‌علامت بودن باعث می‌شود بعضی افراد زمانی متوجه مشکل شوند که سال‌ها از بالا بودن چربی خون آنها گذشته است.
البته خود کلسترول ماده‌ای ضروری برای بدن است و بدن برای ساخت بعضی هورمون‌ها، سلول‌ها و انجام برخی فرایندهای طبیعی به آن نیاز دارد. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که مقدار بعضی از انواع چربی‌ها و ذرات حامل آنها در خون بیش از حد باشد و به‌مرور در دیواره رگ‌ها تجمع پیدا کند. این روند می‌تواند احتمال بیماری قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات عروقی را افزایش دهد.
در ادامه با مفهوم کلسترول بالا، انواع مختلف چربی خون، علل و عوامل خطر، روش تشخیص، تفسیر آزمایش، تغییرات غذایی و سبک زندگی، داروهای مورد استفاده و شرایطی که نیاز به پیگیری جدی‌تر دارند آشنا می‌شویم.
کلسترول چیست؟
کلسترول نوعی ماده چرب است که بیشتر آن در کبد ساخته می‌شود. کلسترول از طریق ذراتی در خون جابه‌جا می‌شود و در اختیار سلول‌ها قرار می‌گیرد. وجود مقدار مناسب آن برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است.
با این حال، کلسترول موجود در خون یک عدد واحد نیست و در آزمایش چربی خون معمولاً چند شاخص مختلف بررسی می‌شوند. مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
کلسترول بد یا LDL
کلسترول موجود در ذرات کم‌چگال که معمولاً با نام LDL شناخته می‌شود، مهم‌ترین شاخص در ارزیابی خطر تجمع چربی در دیواره رگ‌هاست. وقتی مقدار آن بالا باشد، احتمال تشکیل پلاک در رگ‌ها بیشتر می‌شود و در طول زمان می‌تواند رگ‌ها را تنگ یا مسدود کند.
از آنجا که ارتباط LDL با بیماری‌های قلبی و عروقی بسیار مهم است، در بسیاری از افراد تمرکز اصلی درمان روی پایین آوردن همین شاخص است.
کلسترول خوب یا HDL
HDL به انتقال بخشی از کلسترول از بافت‌ها به سمت کبد کمک می‌کند و به همین دلیل معمولاً به عنوان «کلسترول خوب» شناخته می‌شود.
با این حال، یک تصور رایج این است که هرچه HDL بیشتر باشد، حتماً بهتر است یا می‌توان با بالا بردن HDL خطر ناشی از LDL را خنثی کرد. چنین برداشت ساده‌ای دقیق نیست. در عمل، ارزیابی خطر قلبی فقط بر اساس HDL انجام نمی‌شود و پایین آوردن LDL و کنترل مجموعه عوامل خطر اهمیت بیشتری دارد.
تری‌گلیسرید
تری‌گلیسرید نوع دیگری از چربی خون است که بدن از آن برای ذخیره و تأمین انرژی استفاده می‌کند. بالا بودن تری‌گلیسرید، به‌ویژه زمانی که هم‌زمان LDL بالا یا HDL پایین باشد، با افزایش خطر بیماری قلبی و عروقی ارتباط دارد.
مقادیر بسیار بالای تری‌گلیسرید نیز اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا علاوه بر خطر قلبی، می‌توانند خطر التهاب حاد لوزالمعده را افزایش دهند.
کلسترول تام
کلسترول تام حاصل مجموعه‌ای از اجزای مختلف کلسترول خون است. به طور کلی، عدد بالاتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر می‌تواند بالا تلقی شود، اما امروزه تصمیم‌گیری درمانی فقط بر اساس کلسترول تام انجام نمی‌شود. مقدار LDL، تری‌گلیسرید، HDL، سن، سابقه بیماری قلبی، دیابت، فشار خون، سیگار، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر باید در کنار هم دیده شوند.
کلسترول بالا چه علائمی دارد؟
در بیشتر افراد، کلسترول بالا هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل ممکن است فردی کاملاً احساس سلامتی داشته باشد اما آزمایش خون او نشان دهد که LDL یا سایر چربی‌های خون بالاست.
در موارد بسیار شدید و معمولاً در برخی اختلالات ارثی، ممکن است رسوب‌های زردرنگ چربی روی پوست یا اطراف پلک‌ها دیده شود. با این حال، نبود چنین علائمی به هیچ وجه به معنی طبیعی بودن کلسترول نیست.
نکته مهم این است که بسیاری از عوارض کلسترول بالا نیز مستقیماً از خود کلسترول ایجاد نمی‌شوند، بلکه نتیجه آسیب تدریجی به رگ‌ها هستند. برای مثال، وقتی پلاک‌های چربی در رگ‌های قلب رشد می‌کنند، ممکن است فرد در نهایت دچار درد قفسه سینه یا سکته قلبی شود.
چرا کلسترول بالا خطرناک است؟
بالا بودن LDL در طول سال‌ها می‌تواند باعث تجمع چربی و مواد دیگر در دیواره داخلی رگ‌ها شود. این فرایند به‌تدریج رگ را تنگ‌تر می‌کند و جریان خون را کاهش می‌دهد.
اگر پلاک موجود در رگ آسیب ببیند و روی آن لخته تشکیل شود، ممکن است جریان خون به شکل ناگهانی متوقف شود. بسته به اینکه کدام رگ درگیر شده باشد، نتیجه می‌تواند سکته قلبی، سکته مغزی یا مشکلات گردش خون در اندام‌ها باشد.
خطر فقط به عدد فعلی آزمایش مربوط نیست. مدت زمانی که بدن در معرض سطوح بالای LDL قرار داشته نیز اهمیت دارد. به همین دلیل در رویکردهای جدید، کنترل چربی خون در سنین پایین‌تر و کاهش مواجهه طولانی‌مدت با LDL اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
چه عواملی باعث بالا رفتن کلسترول می‌شوند؟
بالا بودن چربی خون همیشه به دلیل مصرف غذاهای چرب نیست. سبک زندگی یکی از عوامل مهم است، اما ژنتیک، بیماری‌های دیگر، افزایش سن و بعضی داروها نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
رژیم غذایی نامناسب
مصرف زیاد چربی‌های اشباع‌شده می‌تواند LDL را افزایش دهد. این نوع چربی‌ها در برخی قسمت‌های پرچرب گوشت قرمز، لبنیات پرچرب، کره و بسیاری از غذاهای سرخ‌شده و فرآوری‌شده وجود دارند.
غذاهای بسیار فرآوری‌شده، شیرینی‌ها و خوراکی‌هایی که مقدار زیادی چربی اشباع‌شده یا قند افزوده دارند نیز می‌توانند در بدتر شدن وضعیت متابولیک و افزایش خطر قلبی نقش داشته باشند.
کم‌تحرکی
فعالیت بدنی کم با افزایش احتمال اضافه‌وزن و نامطلوب شدن وضعیت چربی‌های خون ارتباط دارد. فعالیت منظم بدنی می‌تواند به کاهش LDL و بهبود وضعیت HDL کمک کند.
اضافه‌وزن و چاقی
افزایش وزن، به‌خصوص چربی اضافی شکمی، می‌تواند با تغییرات نامطلوب در کلسترول و تری‌گلیسرید همراه باشد و احتمال دیابت و سایر عوامل خطر قلبی را نیز افزایش دهد.
سیگار
سیگار می‌تواند HDL را کاهش دهد و علاوه بر آن، به شکل مستقیم خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را بالا می‌برد. بنابراین ترک سیگار فقط برای بهبود کلسترول نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر قلبی است.
عوامل ژنتیکی
برخی افراد به صورت ارثی مستعد کلسترول بالا هستند. در بیماری‌ای به نام کلسترول خون ارثی، مقدار LDL ممکن است از سنین جوانی بسیار بالا باشد.
سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، سکته قلبی در سنین پایین یا کلسترول بسیار بالا می‌تواند هشداری برای بررسی دقیق‌تر اعضای خانواده باشد.
بیماری‌های دیگر
برخی بیماری‌ها می‌توانند باعث بالا رفتن کلسترول یا سایر چربی‌های خون شوند. از جمله دیابت، کم‌کاری تیروئید، بیماری مزمن کلیه، بعضی بیماری‌های کبدی و برخی اختلالات هورمونی.
به همین دلیل، وقتی چربی خون به طور غیرعادی بالا می‌رود، پزشک ممکن است بررسی کند که آیا بیماری دیگری در پس آن وجود دارد یا نه.
بعضی داروها
برخی داروها نیز می‌توانند مقدار LDL، تری‌گلیسرید یا سایر چربی‌های خون را تغییر دهند. داروهای خاص قلب و فشار خون، بعضی داروهای ضدالتهاب و سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، برخی داروهای مرتبط با درمان سرطان، استروئیدها و بعضی داروهای دیگر از جمله مواردی هستند که در شرایط خاص می‌توانند بر چربی خون اثر بگذارند.
به همین دلیل بهتر است فرد در زمان ارزیابی کلسترول، فهرست کامل داروها و مکمل‌های مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهد.
کلسترول بالا چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص کلسترول بالا با آزمایش خون انجام می‌شود. این آزمایش معمولاً با عنوان آزمایش چربی خون شناخته می‌شود و می‌تواند کلسترول تام، LDL، HDL و تری‌گلیسرید را نشان دهد.
در کنار نتیجه آزمایش، پزشک معمولاً سن، فشار خون، وضعیت وزن، سابقه خانوادگی، سیگار کشیدن، دیابت، بیماری‌های کلیه و سایر بیماری‌های زمینه‌ای را نیز در نظر می‌گیرد.
در بعضی افراد ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند اندازه‌گیری لیپوپروتئین(a) یا آپولیپوپروتئین B مطرح شود. طبق راهنمای جدید انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا در سال ۲۰۲۶، اندازه‌گیری لیپوپروتئین(a) دست‌کم یک بار در طول زندگی برای شناسایی افرادی که به صورت ارثی در معرض خطر بیشتری هستند می‌تواند مفید باشد. اندازه‌گیری آپولیپوپروتئین B نیز در برخی افراد، به‌خصوص زمانی که تری‌گلیسرید بالا باشد یا ارزیابی خطر با آزمایش معمول کاملاً روشن نباشد، می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیار پزشک قرار دهد.
آیا برای آزمایش کلسترول باید ناشتا بود؟
همیشه لازم نیست آزمایش چربی خون در حالت ناشتا انجام شود و در بسیاری از افراد می‌توان آن را بدون ناشتایی انجام داد. با این حال، شرایط خاص یا بالا بودن تری‌گلیسرید ممکن است باعث شود پزشک آزمایش ناشتا را ترجیح دهد.
بنابراین بهتر است پیش از آزمایش از مرکز آزمایش یا پزشک سؤال شود که آیا نیاز به ناشتایی وجود دارد یا خیر. رعایت دقیق دستور آزمایشگاه به تفسیر بهتر نتایج کمک می‌کند.
اعداد آزمایش کلسترول را چگونه تفسیر کنیم؟
یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که فرد فقط یک عدد را در برگه آزمایش ببیند و بر اساس همان تصمیم بگیرد که نیاز به دارو دارد یا نه.
به طور کلی، کلسترول تام پایین‌تر از حدود ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر معمولاً مطلوب‌تر در نظر گرفته می‌شود. در مورد LDL، مقدار حدود ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا کمتر برای بسیاری از افراد مناسب است، اما هدف دقیق به وضعیت سلامت و میزان خطر قلبی بستگی دارد.
برای مثال، فردی که قبلاً سکته قلبی داشته، با فردی که هیچ بیماری قلبی ندارد و فقط مقدار کمی LDL بالاتر از حد مطلوب دارد، هدف درمانی یکسانی نخواهد داشت.
در راهنمای جدید سال ۲۰۲۶، هدف LDL دوباره به عنوان بخشی از برنامه درمانی مورد تأکید قرار گرفته و برای افراد پرخطر، اهداف پایین‌تری در نظر گرفته می‌شود. بنابراین نمی‌توان یک عدد ثابت را برای همه افراد به عنوان «حد نهایی درمان» تعیین کرد.
چرا عدد LDL از کلسترول تام مهم‌تر است؟
کلسترول تام اطلاعات کلی ارائه می‌دهد، اما LDL به طور مستقیم‌تر با تشکیل پلاک در رگ‌ها ارتباط دارد. به همین دلیل، هنگام تصمیم‌گیری درباره درمان، مقدار LDL و خطر کلی بیماری قلبی و عروقی اهمیت زیادی دارد.
برای نمونه، فردی با کلسترول تام نسبتاً بالا ممکن است به دلیل HDL بالاتر وضعیت متفاوتی نسبت به فردی با LDL بسیار بالا داشته باشد. برعکس، ممکن است کلسترول تام ظاهراً چندان نگران‌کننده نباشد، اما LDL یا تری‌گلیسرید بالا باشد و نیاز به توجه بیشتری داشته باشد.
LDL بالاتر از ۱۹۰ چه اهمیتی دارد؟
LDL برابر با ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر، یک افزایش شدید محسوب می‌شود و باید جدی‌تر بررسی شود. چنین مقداری می‌تواند نشانه یک اختلال ارثی یا علت پزشکی دیگری باشد.
در این شرایط معمولاً تنها توصیه به «کمتر خوردن غذای چرب» کافی نیست و پزشک باید بیمار را از نظر علل زمینه‌ای، سابقه خانوادگی و خطر بیماری قلبی و عروقی ارزیابی کند.
در بسیاری از افراد با LDL بسیار بالا، داروی کاهش‌دهنده کلسترول نیز در کنار اصلاح سبک زندگی مورد نیاز است.
کلسترول بالا را چگونه پایین بیاوریم؟
درمان به میزان افزایش چربی خون و خطر قلبی فرد بستگی دارد. برای یک نفر ممکن است اصلاح سبک زندگی برای شروع کافی باشد، اما برای فردی دیگر که LDL بسیار بالاست یا سابقه بیماری قلبی دارد، دارو نیز از ابتدا لازم باشد.
در هر دو حالت، سبک زندگی بخش مهم درمان باقی می‌ماند.
تغذیه مناسب برای کاهش کلسترول
برای کنترل LDL لازم نیست همه غذاهای مورد علاقه کنار گذاشته شوند. هدف اصلی این است که الگوی غذایی در مجموع به سمت غذاهای سالم‌تر و چربی‌های مفیدتر تغییر کند.
مصرف بیشتر سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و دانه‌ها و استفاده از منابع پروتئینی کم‌چرب می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.
در برنامه غذایی روزانه بهتر است چربی‌های اشباع‌شده کمتر شوند و به جای آنها از چربی‌های غیراشباع مانند روغن زیتون و سایر روغن‌های گیاهی مناسب استفاده شود.
مصرف ماهی، به‌ویژه انواع ماهی‌های چرب، حبوبات و مغزها نیز می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی مناسب برای قلب باشد.
فیبر محلول چه نقشی دارد؟
فیبر محلول که در خوراکی‌هایی مانند جو دوسر، برخی میوه‌ها، حبوبات و بعضی سبزیجات یافت می‌شود، می‌تواند به کاهش جذب کلسترول در دستگاه گوارش کمک کند و در کاهش LDL مؤثر باشد.
بهتر است افزایش فیبر به شکل تدریجی انجام شود و همراه آن مصرف آب کافی نیز مورد توجه قرار گیرد.
مصرف گوشت و لبنیات چگونه باشد؟
نیازی نیست همه گوشت‌ها یا لبنیات حذف شوند. بهتر است قسمت‌های پرچرب گوشت کمتر مصرف شوند، پوست مرغ جدا شود و لبنیات کم‌چرب‌تر در برنامه غذایی قرار گیرند.
گوشت‌های فرآوری‌شده مانند انواع سوسیس و کالباس نیز بهتر است تا حد امکان محدود شوند.
در روش پخت هم استفاده از بخارپز، آب‌پز، تنوری یا کبابی معمولاً انتخاب مناسب‌تری نسبت به سرخ کردن عمیق مواد غذایی است.
آیا حذف کامل تخم‌مرغ لازم است؟
در بسیاری از افراد، تمرکز اصلی برای کاهش LDL باید روی کاهش چربی‌های اشباع‌شده و داشتن الگوی غذایی سالم باشد، نه حذف خودسرانه یک ماده غذایی خاص.
مقدار مناسب تخم‌مرغ یا سایر مواد غذایی به شرایط کلی فرد، نوع رژیم غذایی و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. بنابراین بهتر است رژیم غذایی بر اساس مجموعه انتخاب‌های روزانه ارزیابی شود، نه یک خوراکی منفرد.
ورزش چقدر به کاهش کلسترول کمک می‌کند؟
فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود چربی‌های خون و سلامت قلب کمک کند. برای بسیاری از بزرگسالان، حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته یک هدف مناسب است.
پیاده‌روی تند، دوچرخه‌سواری، شنا، نرمش، بالا رفتن از پله‌ها و بسیاری از فعالیت‌های روزمره می‌توانند در این برنامه قرار بگیرند.
لازم نیست فرد از روز اول یک برنامه سنگین ورزشی شروع کند. افزایش تدریجی فعالیت و پیدا کردن ورزشی که بتوان آن را در بلندمدت ادامه داد، معمولاً نتیجه بهتری ایجاد می‌کند.
در افراد کم‌تحرک، حتی افزایش ساده میزان حرکت روزانه نیز می‌تواند شروع خوبی باشد.
کاهش وزن چه تأثیری بر کلسترول دارد؟
اگر فرد اضافه‌وزن یا چاقی داشته باشد، کاهش وزن می‌تواند به بهبود تری‌گلیسرید، LDL و سایر عوامل خطر کمک کند.
البته هدف فقط پایین آوردن وزن روی ترازو نیست. کاهش چربی اضافی بدن، بهبود تغذیه و بیشتر شدن فعالیت بدنی همگی بخشی از یک برنامه سالم برای کنترل خطر قلبی هستند.
ترک سیگار چقدر مهم است؟
ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقداماتی است که فرد می‌تواند برای محافظت از قلب و عروق انجام دهد. حتی اگر کلسترول فرد مناسب باشد، ادامه مصرف سیگار خطر بیماری‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد.
بنابراین در فردی که کلسترول بالا دارد، ترک سیگار باید در کنار درمان چربی خون جدی گرفته شود.
آیا استرس روی کلسترول اثر دارد؟
استرس مزمن می‌تواند از طریق تغییرات هورمونی، رفتار غذایی، کم‌تحرکی، اختلال خواب و سایر عوامل بر وضعیت سلامت قلب و متابولیسم اثر بگذارد.
کنترل استرس به تنهایی جایگزین درمان کلسترول نیست، اما خواب کافی، فعالیت بدنی منظم، کاهش فشار روانی و داشتن برنامه روزانه متعادل می‌توانند به شکل غیرمستقیم به سلامت قلب کمک کنند.
چه زمانی برای کلسترول بالا دارو لازم است؟
همه افرادی که کلسترولشان کمی بالاست، الزاماً به دارو نیاز ندارند. تصمیم برای شروع درمان دارویی بر اساس ترکیبی از مقدار LDL، سن، دیابت، فشار خون، سیگار، سابقه بیماری قلبی یا سکته، سابقه خانوادگی و برآورد خطر کلی بیماری قلبی و عروقی گرفته می‌شود.
طبق راهنمای جدید سال ۲۰۲۶، در پیشگیری از نخستین سکته قلبی یا مغزی، ارزیابی خطر برای افراد بزرگسال اهمیت زیادی دارد و تصمیم درباره دارو باید بر اساس میزان خطر و شرایط فردی انجام شود.
در افراد مبتلا به بیماری قلبی یا عروقی شناخته‌شده، LDL بسیار بالا، یا برخی شرایط پرخطر، درمان دارویی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
استاتین‌ها چه داروهایی هستند؟
استاتین‌ها رایج‌ترین داروهای کاهش‌دهنده LDL هستند. این داروها تولید کلسترول در کبد را کاهش می‌دهند و توانایی کبد را برای برداشت LDL از خون افزایش می‌دهند.
داروهایی مانند آتورواستاتین و روزوواستاتین در این گروه قرار می‌گیرند.
استاتین‌ها سال‌هاست در کاهش خطر سکته قلبی و مغزی مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای بسیاری از بیماران، پایه اصلی درمان دارویی هستند.
این داروها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند و قطع یا تغییر مقدار آنها بدون مشورت پزشکی توصیه نمی‌شود.
اگر استاتین کافی نباشد چه می‌شود؟
گاهی با وجود مصرف استاتین، LDL هنوز به مقدار مورد نظر نمی‌رسد یا فرد به دلیل عوارض، تحمل کامل دارو را ندارد. در چنین شرایطی پزشک ممکن است از داروهای دیگری به تنهایی یا همراه با استاتین استفاده کند.
از جمله این داروها می‌توان به داروهای مهارکننده جذب کلسترول، بعضی داروهای مؤثر بر مسیر پروتئین‌های تنظیم‌کننده LDL و برخی داروهای دیگر اشاره کرد.
انتخاب دارو به میزان خطر، مقدار LDL، بیماری‌های زمینه‌ای، پاسخ به درمان، احتمال عوارض و شرایط فرد بستگی دارد.
آیا داروهای کلسترول عوارض دارند؟
داروهای کاهش‌دهنده کلسترول مانند هر داروی دیگری ممکن است عارضه ایجاد کنند، اما این موضوع به معنی خطرناک بودن آنها برای همه افراد نیست.
در مورد استاتین‌ها، بعضی افراد ممکن است درد یا ضعف عضلانی را تجربه کنند. در موارد نادر عوارض جدی‌تر رخ می‌دهد. پزشک در صورت بروز علائم جدید می‌تواند علت را بررسی کند، مقدار دارو را تغییر دهد یا در صورت نیاز داروی دیگری را جایگزین یا اضافه کند.
از سوی دیگر، ترس از عوارض نباید باعث قطع خودسرانه دارو شود، زیرا در افراد پرخطر، سود کاهش LDL می‌تواند بسیار بیشتر از خطر عوارض باشد.
آیا مکمل‌ها می‌توانند جای دارو را بگیرند؟
مکمل‌های غذایی و فرآورده‌های گیاهی برای کاهش کلسترول در بازار فراوان‌اند، اما «طبیعی بودن» یک محصول به معنای بی‌خطر یا مؤثر بودن آن نیست.
بعضی مکمل‌ها می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند یا عوارض ایجاد کنند و شواهد درباره اثربخشی آنها نیز یکسان نیست.
اگر پزشک برای کاهش LDL دارو تجویز کرده باشد، نباید مکمل به صورت خودسرانه جایگزین دارو شود. درباره هر مکمل بهتر است ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت شود.
آیا رژیم کتو یا کم‌کربوهیدرات برای کلسترول مناسب است؟
واکنش چربی خون به رژیم‌های غذایی مختلف در همه افراد یکسان نیست. بعضی رژیم‌های بسیار پرچرب مانند کتوژنیک، به‌ویژه وقتی مقدار زیادی چربی اشباع‌شده داشته باشند، می‌توانند LDL را افزایش دهند.
بنابراین صرفاً کم کردن کربوهیدرات به معنی سالم‌تر شدن رژیم غذایی نیست. اگر چنین رژیمی باعث افزایش مصرف کره، خامه، پنیر پرچرب، گوشت‌های پرچرب یا سایر منابع چربی اشباع شود، ممکن است برای LDL نامناسب باشد.
برای کنترل کلسترول، کیفیت چربی‌های مصرفی و الگوی کلی غذا خوردن اهمیت زیادی دارد.
آیا کلسترول بالا در جوانان هم اتفاق می‌افتد؟
بله. کلسترول بالا فقط مشکل دوران میانسالی و سالمندی نیست. بعضی افراد از کودکی یا جوانی به دلیل عوامل ارثی یا سبک زندگی نامناسب LDL بالایی دارند.
اهمیت تشخیص زودهنگام از این جهت است که آسیب ناشی از LDL بالا ممکن است در طول سال‌ها جمع شود. به همین دلیل، در افرادی که سابقه خانوادگی قوی بیماری قلبی زودرس یا کلسترول بسیار بالا دارند، بررسی چربی خون در سنین پایین‌تر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
کلسترول بالا در زنان چه تفاوتی دارد؟
سطح کلسترول زنان می‌تواند در طول زندگی تغییر کند. با افزایش سن و به‌ویژه پس از یائسگی، LDL در بسیاری از زنان افزایش پیدا می‌کند.
اما تصمیم درباره نیاز به درمان، فقط با توجه به زن یا مرد بودن گرفته نمی‌شود و باید مجموعه عوامل خطر قلبی در نظر گرفته شود.
در دوره بارداری نیز ممکن است تغییرات طبیعی در چربی‌های خون رخ دهد و تفسیر نتایج نیازمند توجه به شرایط بارداری باشد.
آیا کودکان هم باید آزمایش کلسترول بدهند؟
کودکان و نوجوانان نیز ممکن است دچار کلسترول بالا شوند، به‌خصوص اگر سابقه خانوادگی قابل توجه، چاقی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای داشته باشند.
در کودکانی که احتمال کلسترول ارثی وجود دارد، تشخیص زودتر می‌تواند به شروع به‌موقع اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان کمک کند.
چه آزمایش‌ها یا بررسی‌های دیگری ممکن است لازم شود؟
بر اساس شرایط فرد، پزشک ممکن است علاوه بر آزمایش معمول چربی خون، بررسی قند خون، عملکرد تیروئید، وضعیت کلیه یا کبد و سایر آزمایش‌ها را درخواست کند تا علت افزایش چربی خون مشخص شود.
در بعضی افراد که تصمیم‌گیری درباره شروع درمان دشوار است، ممکن است ارزیابی میزان رسوب کلسیم در عروق قلب با یک روش تصویربرداری خاص مطرح شود. این بررسی برای همه افراد لازم نیست و فقط در شرایط مشخص می‌تواند به تعیین بهتر سطح خطر کمک کند.
بعد از شروع درمان، چه زمانی باید دوباره آزمایش داد؟
پس از شروع داروی کاهش‌دهنده کلسترول یا تغییر مهم در درمان، معمولاً لازم است آزمایش چربی خون در یک بازه مشخص تکرار شود تا مشخص شود دارو یا تغییرات سبک زندگی چه اثری داشته‌اند.
در بسیاری از افراد، پزشک ممکن است اولین آزمایش پیگیری را حدود یک تا سه ماه بعد انجام دهد و پس از آن بر اساس وضعیت بیمار، آزمایش‌ها را در فواصل طولانی‌تر تکرار کند.
این زمان برای همه یکسان نیست و باید مطابق برنامه پزشک تنظیم شود.
چه کسانی باید کلسترول خود را جدی‌تر پیگیری کنند؟
افرادی که سابقه سکته قلبی، سکته مغزی یا بیماری عروق محیطی دارند، کسانی که LDL بسیار بالا دارند، مبتلایان به دیابت، افراد دارای فشار خون بالا، سیگاری‌ها و کسانی که در خانواده آنها بیماری قلبی زودرس یا کلسترول بسیار بالا دیده شده است، معمولاً به ارزیابی دقیق‌تر و پیگیری منظم‌تر نیاز دارند.
همچنین در افرادی که بیماری مزمن کلیه دارند یا احتمال یک اختلال ارثی چربی خون مطرح است، کنترل چربی خون اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
چه زمانی کلسترول بالا می‌تواند نشانه یک مشکل ارثی باشد؟
اگر LDL از سنین پایین بسیار بالا باشد، در چند عضو خانواده کلسترول بالا دیده شود یا یکی از بستگان نزدیک در سن نسبتاً پایین دچار سکته قلبی شده باشد، احتمال یک اختلال ارثی بیشتر می‌شود.
در چنین شرایطی گاهی فقط درمان فرد کافی نیست و بررسی اعضای نزدیک خانواده نیز توصیه می‌شود. تشخیص یک اختلال ارثی می‌تواند باعث شود سایر اعضای خانواده نیز پیش از بروز عوارض، آزمایش شوند.
برای کاهش کلسترول در زندگی روزمره از کجا شروع کنیم؟
به جای اینکه همه عادت‌ها یک‌باره تغییر کنند، بهتر است چند تغییر پایدار و قابل اجرا انتخاب شوند. برای مثال می‌توان مصرف غذاهای سرخ‌شده و گوشت‌های پرچرب را کمتر کرد، مصرف سبزیجات و حبوبات را افزایش داد، بخشی از نان و غلات مصرفی را به انواع سبوس‌دار و کامل تبدیل کرد، به جای کره بیشتر از روغن‌های گیاهی مناسب استفاده کرد و پیاده‌روی منظم را وارد برنامه روزانه کرد.
هم‌زمان باید فشار خون، قند خون، وزن، خواب و مصرف سیگار نیز مورد توجه قرار گیرند، زیرا سلامت قلب نتیجه یک عامل منفرد نیست.
در نهایت، هدف از درمان کلسترول فقط بهتر شدن یک عدد در برگه آزمایش نیست. هدف اصلی، کاهش احتمال تشکیل پلاک در رگ‌ها و پیشگیری از سکته قلبی، سکته مغزی و سایر بیماری‌های قلبی و عروقی در سال‌های آینده است.
