ویتامین B12 یکی از حیاتی‌ترین عناصر برای عملکرد صحیح سیستم عصبی، ساخت DNA و تولید گلبول‌های قرمز خون است. از آن‌جایی که بدن انسان قادر به تولید این ویتامین نیست، باید آن را از طریق تغذیه و مصرف خوراکی‌هایی مانند ماهی، گوشت، تخم‌مرغ و غذاهای غنی‌شده تأمین کرد. با این حال، عواملی نظیر برخی بیماری‌ها یا مصرف داروهای خاص می‌توانند جذب این ویتامین را از طریق غذا مختل کنند و ریسک ابتلا به کمبود آن را افزایش دهند. (Health)
در ادامه به ۶ نشانه اصلی که خبر از عدم جذب کافی ویتامین B12 می‌دهند و راهکارهای مواجهه با آن می‌پردازیم.
۱. خستگی مداوم
خستگی یکی از رایج‌ترین علائم افت سطح ویتامین B12 است. وقتی بدن B12 کافی دریافت نکند، در تولید گلبول‌های قرمز سالم که وظیفه اکسیژن‌رسانی به سراسر بدن را بر عهده دارند، با مشکل مواجه می‌شود. در نتیجه، با نرسیدن اکسیژن کافی به ارگان‌ها و عضلات، احساس خستگی همیشگی خواهید داشت؛ حسی شبیه به اینکه هیچ‌گاه خواب کافی و عمیقی نداشته‌اید.
۲. رنگ‌پریدگی پوست
کمبود ویتامین B12 می‌تواند منجر به کم‌خونی شود؛ وضعیتی که در آن تعداد گلبول‌های قرمز سالم بدن کاهش می‌یابد. افت گلبول‌های قرمز به معنای کاهش هموگلوبین است؛ پروتیینی در گلبول‌های قرمز که اکسیژن را حمل می‌کند و به خون رنگ قرمز می‌بخشد.
بدون میزان کافی هموگلوبین، پوست شادابی خود را از دست داده و رنگ‌پریده به نظر می‌رسد. علاوه بر پوست، کم‌رنگ شدن بخش داخلی پلک‌ها (که در حالت عادی قرمز روشن است) نیز از نشانه‌های بارز این نوع کم‌خونی به شمار می‌رود.
۳. تنگی نفس
اگر بدن شما B12 کافی از غذا دریافت نکند، ممکن است هنگام انجام فعالیت‌های روزمره و ساده، مثل بالا رفتن از پله‌ها یا چند قدم راه رفتن تا خودرو، دچار تنگی نفس شوید یا احساس کنید نفستان بالا نمی‌آیید.
افت هموگلوبین باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها می‌شود. در این شرایط، بدن برای جبران اکسیژن، ضربان قلب و سرعت تنفس را افزایش می‌دهد که این امر موجب احساس نفس‌نفس زدن حتی در فعالیت‌های سبک می‌شود.
۴. سردردهای مداوم
پایین بودن سطح ویتامین B12 می‌تواند باعث بروز سردردهای مداوم شود. یکی از دلایل آن، تجمع اسید آمینه‌ای به نام «هموسایستین» در خون است که B12 در حالت عادی به تبدیل و خنثی‌سازی آن کمک می‌کند. بدون B12 کافی، تجمع هموسایستین می‌تواند عروق خونی را تحریک کرده و محرک سردرد شود.
همچنین افت سطح اکسیژن و تغییر در مولکول‌های سیگنال‌دهنده عصبی نیز در بروز این سردردها نقش دارند.
۵. ضعف عضلانی و جسمانی
احساس ضعف عمومی از دیگر علائم شایع کمبود B12 است که تا حدی به دلیل کاهش اکسیژن‌رسانی به عضلات رخ می‌دهد و باعث احساس سنگینی و خستگی در عضلات می‌شود.
در موارد شدیدتر، کمبود این ویتامین به آسیب‌های عصبی می‌انجامد. B12 برای حفظ و بازسازی «میلین» (پوشش محافظ فیبرهای عصبی) ضروری است. با تخریب میلین، انتقال پیام‌های عصبی دچار اختلال شده و در نتیجه موجب ضعف عضلانی، بی‌حسی و حتی اختلال در حفظ تعادل می‌شود.
۶. تغییرات خلق‌وخو، استرس و افسردگی
کمبود ویتامین B12 مستقیماً بر سلامت روان اثرگذار است و می‌تواند باعث تغییرات خلقی، اضطراب و افسردگی شود.
این ویتامین نقش کلیدی در تولید ناقل‌های عصبی تنظیم‌کننده خلق‌وخو مانند «سروتونین» و «دوپامین» دارد. علاوه بر این، کمبود آن می‌تواند با ایجاد التهاب در مغز و آسیب به اعصاب، تعادل روحی فرد را برهم بزند.
اگر احساس می‌کنید دچار کمبود ویتامین B12 هستید، چه باید بکنید؟
برخی از افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر افت سطح B12 قرار دارند؛ از جمله:
- سالمندان.
- افرادی که رژیم‌های غذایی گیاه‌خواری یا کاملاً گیاهی (وگن) سخت‌گیرانه دارند.
- افرادی که داروهای خاصی مانند متفورمین یا داروهای کاهش‌دهنده اسید معده مصرف می‌کنند.
- کسانی که سابقه مصرف بی‌رویه الکل دارند.
- افرادی که جراحی‌های مربوط به معده انجام داده‌اند.
- مبتلایان به بیماری‌های گوارشی مؤثر بر جذب مواد غذایی ( مانند بیماری کرون).
اگر با بررسی این علائم احتمال می‌دهید که دچار کمبود ویتامین B12 هستید، بهترین اقدام مراجعه به پزشک است. پزشک با درخواست یک آزمایش خون ساده، سطح این ویتامین را بررسی کرده و در صورت نیاز، درمان مناسب را تجویز می‌کند.
بسته به شرایط بدنی و علت ریشه‌ای مشکل، درمان می‌تواند شامل استفاده از مکمل‌های خوراکی (مانند قرص یا اسپری) یا تزریق آمپول ویتامین B12 باشد.
