آیا پر کردن دندان برای قلب ضرر دارد؟

این روزها مراقبت از سلامت دهان و دندان به یکی از دغدغه‌های همگانی تبدیل شده است. اما در میان همه توصیه‌ها و درمان‌های دندان‌پزشکی، گاهی زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که ذهن ما را درگیر می‌کند. شاید شما هم این سوال را از دیگران شنیده باشید یا خودتان به آن فکر کرده باشید: «آیا پر کردن دندان برای قلب ضرر دارد؟» این سوالی است که به‌ویژه با افزایش آگاهی نسبت به تاثیر سلامت دهان بر سلامت کل بدن، بیشتر از گذشته مطرح می‌شود. در این مقاله، با تکیه بر جدیدترین یافته‌های علمی، به زبانی ساده به این پرسش مهم پاسخ خواهیم داد.

آشنایی با انواع مواد پرکننده دندان

پیش از آنکه به ارتباط بین پر کردن دندان و سلامت قلب بپردازیم، بهتر است ابتدا با دو نوع اصلی مواد پرکننده آشنا شویم. این آشنایی به ما کمک می‌کند تا دقیق‌تر موضوع را تحلیل کنیم.

آمالگام دندانی (پرکردگی‌های نقره‌ای رنگ): آمالگام که اغلب به آن “پرکردگی نقره‌ای” گفته می‌شود، آلیاژی قدیمی است که بیش از ۱۵۰ سال در دندان‌پزشکی کاربرد دارد. این ماده تقریباً از ۵۰ درصد جیوه عنصری به همراه پودر آلیاژی متشکل از نقره، قلع و مس تشکیل شده است. نکته مهم این است که آمالگام به‌طور مداوم و در طول زمان، مقادیر بسیار کمی بخار جیوه آزاد می‌کند که این میزان با جویدن، نوشیدن مایعات داغ و سایش افزایش می‌یابد. این بخار به راحتی از طریق ریه‌ها جذب بدن شده و می‌تواند در بافت‌های مختلف، از جمله اندام‌های حیاتی، تجمع یابد.

کامپوزیت رزین (پرکردگی‌های هم‌رنگ دندان): در مقابل، کامپوزیت‌های رزینی مواد همرنگی هستند که امروزه به دلیل زیبایی و استحکام قابل قبول، به‌طور گسترده جایگزین آمالگام شده‌اند. این مواد از ماتریکسی آلی، ذرات پرکننده معدنی و یک عامل اتصال‌دهنده تشکیل شده‌اند. نگرانی اصلی در مورد کامپوزیت‌ها، نه جیوه، بلکه وجود ماده‌ای شیمیایی به نام بیسفنول آ (BPA) در ساختار برخی از آن‌هاست. BPA یک ترکیب شیمیایی صنعتی است که به عنوان یک “مختل‌کننده غدد درون‌ریز” شناخته می‌شود.

جیوه موجود در آمالگام و شایعه تاثیر آن بر قلب

نگرانی اصلی درباره آمالگام، به فلز جیوه موجود در آن بازمی‌گردد. مطالعات علمی اولیه‌ای وجود دارند که ارتباطی بالقوه میان جیوه آزادشده از پرکردگی‌ها و تغییرات قلبی-عروقی را مطرح کرده‌اند. به عنوان مثال، یک مطالعه نشان داد افرادی که دارای پرکردگی آمالگام بودند، در مقایسه با افراد بدون پرکردگی، فشار خون بالاتر و ضربان قلب پایین‌تری داشتند. همچنین در این مطالعه، گزارش درد قفسه سینه، تپش قلب و خستگی در گروه دارای آمالگام بیشتر بود. پژوهشی دیگر نیز به افزایش فشار خون و کاهش ضربان قلب در افرادی با تعداد بیشتری پرکردگی آمالگام اشاره کرده است.

چرا این یافته‌ها گمراه‌کننده هستند؟

با این حال، تفسیر این یافته‌ها باید با احتیاط انجام شود. بسیاری از این مطالعات قدیمی، محدودیت‌های جدی دارند: جمعیت نمونه کوچک، عدم کنترل عوامل مخدوش‌کننده (مانند رژیم غذایی، مصرف سیگار و وضعیت اقتصادی-اجتماعی) و قدیمی بودن روش‌های تحقیق از جمله این محدودیت‌ها هستند. مهم‌تر از آن، اکثر این پژوهش‌ها تنها یک “ارتباط” آماری را نشان می‌دهند، نه “رابطه علت و معلولی”. به این معنا که نمی‌توان با قطعیت گفت این تغییرات قلبی-عروقی مستقیماً ناشی از جیوه پرکردگی‌ها بوده است. مطالعات جدیدتر و دقیق‌تر، چنین ارتباط قوی‌ای را تایید نکرده‌اند. یک مطالعه جمعیتی بزرگ بر روی زنان، هیچ ارتباطی بین تعداد پرکردگی‌های آمالگام و افزایش خطر سکته قلبی یا مرگ‌ومیر قلبی-عروقی پیدا نکرد.

بیسفنول آ (BPA) در کامپوزیت‌ها و خطرات قلبی

دسته دیگری از نگرانی‌ها به مواد مدرن‌تر یعنی کامپوزیت‌های رزینی مربوط می‌شود. BPA یک ماده شیمیایی است که در تولید بسیاری از محصولات پلاستیکی استفاده می‌شود و مطالعات زیادی آن را با خطر بیماری‌های قلبی، دیابت و چاقی مرتبط دانسته‌اند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که غلظت بالای BPA در بدن با افزایش فشار خون، کاهش ضربان قلب و تغییر در بیان ژن‌های موثر بر عملکرد قلب مرتبط است.

آیا میزان BPA در کامپوزیت‌های دندانی خطرناک است؟

خبر خوب اینکه شواهد علمی قویاً نشان می‌دهند میزان BPA آزادشده از کامپوزیت‌های دندانی بسیار ناچیز و بی‌خطر است. اولاً، BPA به خودی خود در مواد ترمیمی وجود ندارد، بلکه از مشتقات آن مانند Bis-GMA استفاده می‌شود که ممکن است به میزان بسیار جزئی به BPA تجزیه شوند. مهم‌تر اینکه نوع ماده استفاده شده در پرکردن دندان (اتر) در برابر تجزیه و آزادسازی BPA بسیار مقاوم است. یک مطالعه دقیق که میزان آزادسازی BPA از چندین نوع کامپوزیت را طی ۱۳۰ روز اندازه‌گیری کرد، نشان داد که حتی در بالاترین میزان، مقدار BPA آزادشده چندین هزار برابر کمتر از حد مجاز مصرف روزانه است. به زبان ساده، بدن ما در طول روز از طریق مواد غذایی و نوشیدنی‌های بسته‌بندی شده در معرض مقادیر بسیار بیشتری BPA قرار می‌گیرد و سهم پرکردگی‌های دندانی در این میان، بسیار ناچیز و کم‌اهمیت است.

آیا عمل پر کردن دندان می‌تواند باعث حمله قلبی شود؟

سوالی که شاید ذهن بسیاری را درگیر کند این است که آیا خود فرایند پر کردن دندان می‌تواند خطر یک حمله قلبی یا سکته مغزی را در کوتاه‌مدت افزایش دهد؟ این سوال به ویژه برای افرادی که بیماری قلبی دارند، اهمیت دارد. دلیل این نگرانی این است که هرگونه درمان تهاجمی دندان‌پزشکی (مانند تراش دندان) می‌تواند برای مدت کوتاهی باعث ایجاد التهاب حاد در بدن شود و ما می‌دانیم که التهاب حاد با افزایش خطر وقایع عروقی (مانند حمله قلبی) مرتبط است.

پاسخ علم به این نگرانی روشن و قاطعانه است. یک مطالعه مرور سیستماتیک و متاآنالیز که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد و چندین پژوهش با کیفیت را بررسی کرد، به این نتیجه رسید که انجام درمان‌های تهاجمی دندان‌پزشکی (از جمله پر کردن دندان) هیچ افزایش قابل توجهی در خطر وقوع حمله قلبی، سکته مغزی یا سایر وقایع حاد عروقی، نه در ۴ هفته اول و نه در ۸ هفته پس از درمان، ایجاد نمی‌کند. این یعنی شما می‌توانید با خیالی آسوده و طبق برنامه درمانی دندان‌پزشک خود پیش بروید.

مدیریت دندان‌پزشکی در بیماران قلبی: نکات مهم و ضروری

اگر شما یک بیمار قلبی هستید، نکته اصلی نه خود ماده پرکننده، بلکه نحوه مدیریت شرایط شما در طول درمان دندان‌پزشکی است. انجمن قلب آمریکا (AHA) پروتکل‌های بسیار دقیقی را برای این منظور تدوین کرده است:

• ادامه مصرف داروها: اکثر داروهای قلبی، از جمله داروهای فشار خون و رقیق‌کننده‌های خون مانند آسپرین، باید طبق معمول قبل و بعد از درمان دندان‌پزشکی مصرف شوند. قطع خودسرانه داروها می‌تواند خطر سکته قلبی یا مغزی را به شدت افزایش دهد. البته حتماً پیش از هر اقدامی، پزشک و دندان‌پزشک خود را از داروهای مصرفی‌تان مطلع کنید.
• کنترل فشار خون: دندان‌پزشک شما موظف است قبل از شروع درمان، فشار خون شما را اندازه‌گیری کند. بر اساس توصیه‌های انجمن قلب آمریکا، در صورتی که فشار خون شما تحت کنترل باشد (فشار سیستولیک زیر ۱۸۰ و دیاستولیک زیر ۱۱۰ میلی‌متر جیوه) می‌توان درمان را با خیال راحت انجام داد. استفاده از بی‌حسی‌های موضعی حاوی اپی‌نفرین (آدرنالین) نیز در این شرایط بی‌خطر تلقی می‌شود.
• پیشگیری از عفونت قلبی (آندوکاردیت): در گذشته تصور می‌شد که بسیاری از بیماران قلبی باید قبل از اعمال دندان‌پزشکی آنتی‌بیوتیک مصرف کنند. اما دستورالعمل‌های به‌روز شده و معتبر نشان می‌دهند که این کار تنها برای گروه بسیار کوچکی از بیماران با بالاترین خطر (مانند افرادی که دریچه قلب مصنوعی دارند یا سابقه عفونت قلبی قبلی) ضروری است. تاکید امروز بر حفظ بهداشت دهان و دندان عالی به عنوان بهترین راه پیشگیری است.

پس چه باید کرد؟ آیا پر کردن دندان برای قلب ضرر دارد؟

حال که شواهد علمی معتبر را مرور کردیم، می‌توانیم پاسخی روشن و قاطع به سوال اصلی این مقاله بدهیم:

• خیر، بر اساس بهترین شواهد علمی موجود، پر کردن دندان (چه با آمالگام و چه با کامپوزیت) برای سلامت قلب مضر نیست و خطر حمله قلبی یا سایر بیماری‌های قلبی-عروقی را افزایش نمی‌دهد.
• هر دو نوع ماده پرکننده، در صورت استفاده صحیح و طبق استانداردهای روز، ایمن تلقی می‌شوند. میزان جیوه آزادشده از آمالگام و BPA آزادشده از کامپوزیت‌های مدرن، آن‌قدر ناچیز است که تهدیدی برای سلامت عمومی یا قلب شما محسوب نمی‌شود.
• نگرانی اصلی برای بیماران قلبی، نه جنس ماده ترمیمی، بلکه نحوه مدیریت پزشکی آن‌ها در حین و بعد از درمان است. رعایت پروتکل‌های استاندارد (ادامه داروها، کنترل فشار خون و …) سلامت شما را تضمین می‌کند.
• مهم‌ترین پیام این است که عدم درمان پوسیدگی دندان به دلیل ترس از این شایعات، به مراتب از پر کردن دندان خطرناک‌تر است. عفونت‌های دهان و دندان می‌توانند به عنوان یک کانون عفونت و التهاب مزمن، سلامت کل بدن، از جمله قلب و عروق شما را به خطر بیندازند.

سوالات متداول