داشتن اعتمادبه‌نفس و باورِ بی‌چون‌وچرا به خود، بسیار سخت‌تر از آن چیزی است که تصورش را می‌کنیم. چه عزت‌نفس خود را سالم بدانید و چه نه، همه ما هر از گاهی با چالشِ بی‌اعتمادی به خود دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. واقعیت این است که عزت‌نفس یک مسیر همیشگی در طول زندگی است و هدف اصلی، تجربه لحظات بیشتری از احساس ارزشمندی و برخورد سازنده با چالش‌هاست.
این بدان معنا نیست که همیشه باید احساس فوق‌العاده‌ای نسبت به خود یا تصمیم‌هایتان داشته باشید؛ بلکه موضوع اصلی، توانایی برخاستن پس از زمین‌خوردن و داشتن ایمان به خود برای ادامه مسیر است. اما چگونه می‌توان در زندگی روزمره و به‌ویژه در روزهای سخت، این عزت‌نفس را حفظ کرد؟
عزت‌نفس سالم و ناسالم چه چهره‌ای دارد؟
برای درک بهتر موضوع، خوب است ابتدا تفاوت‌های میان عزت‌نفس سالم و ناسالم را بشناسیم:
- عزت‌نفس سالم: به معنای داشتن نگاهی واقع‌بینانه به خود، شناخت نقاط قوت و ضعف، مهربانی با خود و برخورد تاب‌آورانه با مشکلات است. فردی با عزت‌نفس سالم، به توانایی‌هایش اعتماد دارد و به حدود و مرزهای شخصی خود احترام می‌گذارد.
- عزت‌نفس ناسالم: می‌تواند به دو شکل ظاهر شود؛ عزت‌نفس پایین که با شک و تردید دائمی به خود و انتقادهای بی‌رحمانه درونی همراه است، یا عزت‌نفس کاذب (خودبزرگ‌بینی) که در آن فرد توانایی‌هایش را بیش از حد واقعی می‌بیند و مدام به دنبال جلب توجه و تأیید دیگران است.
البته نوع دیگری به نام عزت‌نفس خنثی نیز وجود دارد که نقطه‌ای میان این دو حالت است؛ یعنی پذیرش خود بدون احساسات مثبت یا منفیِ شدید. بیشتر افراد بر اساس شرایط مختلف زندگی، در طول این طیف در حرکت هستند. اگر می‌خواهید حس بهتری نسبت به خودتان داشته باشید و از خودانتقادی فاصله بگیرید، ۵ عادت روزانه زیر را امتحان کنید.
۵ عادت روزانه برای تقویت عزت‌نفس
۱. با خودتان مهربانانه صحبت کنید
با خودتان همان‌طور صحبت کنید که با فرد مورد علاقه‌تان صحبت می‌کنید. این کار صدای منتقد و سخت‌گیر درونی شما را به صدایی حامی و پشتیبان تبدیل می‌کند. این روش بسیار کاربردی‌تر از تکرار سادهٔ جملات تأکیدی است؛ چرا که جملات تأکیدی در روزهایی که احساس خوبی ندارید، گاهی اوضاع را بدتر می‌کنند. از مثبت‌اندیشی سمی فاصله بگیرید و نگاهی دلسوزانه و در عین حال واقع‌بینانه به خود داشته باشید.
۲. به دیگران کمک کنید
دستگیری از دیگران باعث می‌شود حس بهتری نسبت به خود پیدا کنید. رفتارهای مهربانانه، احساس هدفمندی و ارزشمندی را در انسان زنده می‌کنند. کارهای داوطلبانه، راهنمایی دیگران یا حتی رفتارهای ساده‌ای مثل احوال‌پرسی از یک دوست یا باز نگه داشتن در برای نفر بعدی، حس ارتباط و شایستگی شما را تقویت می‌کند. کمک به دیگران اغلب توانمندی‌هایی را به ما یادآوری می‌کند که خودمان از آن‌ها غافل شده بودیم.
۳. مهارت‌های خود را توسعه دهید
افزایش مهارت و تسلط در یک زمینه جدید (یا قدیمی)، باور شما را به توانایی‌هایتان برای موفقیت تقویت می‌کند. یک هدف یا مهارت را انتخاب کنید و آن را به مراحل کوچک و قابل مدیریت تقسیم نمایید. هر بار که یک مرحله را به پایان می‌رسانید، چه یادگیری یک دستور پخت جدید باشد، چه به سرانجام رساندن یک پروژه کاری یا بهبود آمادگی جسمانی، احساس توانمندی را در خود تثبیت می‌کنید. تسلط تدریجی بر کارها، اعتمادبه‌نفس می‌سازد و مستقیماً عزت‌نفس را تغذیه می‌کند.
۴. اطراف خود را با افراد حامی پر کنید
شاید کلیشه‌ای به نظر برسد، اما حضور افراد درست در کنارتان معجزه‌گر است. به دنبال روابطی باشید که شما را تشویق و تقویت می‌کنند، نه روابطی که مدام سرشار از سرزنش و انتقاد هستند. زمانی که افرادی در اطراف شما باشند که ارزشتان را درک کنند، درک و پذیرش این ارزش برای خودتان هم راحت‌تر می‌شود. این مسئله ممکن است به معنای رها کردن برخی روابط سطحی باشد، اما ارزشش را دارد.
۵. بر اساس ارزش‌های درونی‌تان عمل کنید
کارهایی انجام دهید که با ارزش‌های واقعی شما همخوانی دارند، نه کارهایی که صرفاً برای حفظ ظاهر یا افزایش بهره‌وری هستند. این کار باعث ایجاد اعتماد عمیق به خود می‌شود؛ رفتارهایی مانند کمک داوطلبانه در پناهگاه حیوانات، نقاشی کشیدن به عنوان یک خروجی خلاقانه، یا سپری کردن زمان در دل طبیعت.
