واریس با ظاهر متورم و برجسته خود در زیر پوست، به راحتی قابل تشخیص است و اتفاقاً بسیار هم شیوع دارد؛ به‌طوری که طبق تحقیقات، تقریباً از هر چهار فرد بزرگسال، یک نفر به آن مبتلا است.
واریس در بسیاری از موارد بی‌خطر هستند، اما گاهی می‌توانند باعث احساس ناراحتی شوند یا حتی از پیشرفت بیماری‌های عروقی خبر دهند. یکی از بزرگ‌ترین باورهای غلط درباره واریس این است که آن‌ها را صرفاً یک مشکل زیبایی می‌دانند؛ در حالی که این رگ‌ها می‌توانند نشانه‌ای از یک مشکل در گردش خون باشند که به مرور زمان احتمال پیشرفت دارد.
مشاهده این رگ‌های درهم‌تنیده زیر پوست، به طور طبیعی این سؤال را ایجاد می‌کند که علت به وجود آمدن آن‌ها چیست و چطور می‌توان از بروز آن‌ها جلوگیری کرد. اگرچه زمینه ژنتیکی و خانوادگی نقش مهمی در بروز واریس دارد، اما عوامل دیگری نیز در این میان موثرند که خوشبختانه برخی از آن‌ها قابل تغییر و کنترل هستند.
علت ایجاد واریس چیست و چگونه تشخیص داده می‌شوند؟
به گفته Prevention، واریس زمانی ایجاد می‌شوند که دریچه‌های کوچک و یک‌طرفه داخل رگ‌ها عملکرد درست خود را از دست می‌دهند. در حالت طبیعی، این دریچه‌ها به بازگشت خون از پاها به سمت قلب کمک می‌کنند. وقتی این دریچه‌ها ضعیف می‌شوند یا از کار می‌افتند، خون به سمت عقب بازمی‌گردد و در پاها تجمع می‌یابد که این موضوع باعث افزایش فشار داخل رگ‌ها می‌شود.
به مرور زمان، این افزایش فشار (که از آن به عنوان نارسایی مزمن وریدی نیز یاد می‌شود) موجب بزرگ شدن، پیچ‌خوردگی و نمایان شدن رگ‌های کوچک در زیر پوست می‌گردد. این رگ‌ها ممکن است به رنگ‌های آبی، بنفش یا حتی به رنگ پوست ظاهر شوند و معمولاً ظاهری طناب‌مانند یا برجسته دارند.
واریس اغلب در پاها تشکیل می‌شوند، زیرا رگ‌های قسمت پایینی بدن برای بازگرداندن خون به قلب باید برخلاف نیروی جاذبه زمین کار کنند. درست است که واریس می‌تواند هر فردی را درگیر کند، اما برخی افراد بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
عوامل اصلی موثر در بروز واریس:
- سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی
- افزایش سن
- تغییرات هورمونی (مانند دوران بارداری)
- اضافه وزن و چاقی
- ایستادن یا نشستن‌های طولانی‌مدت (مانند مشاغلی چون پرستاری یا تدریس)
- سابقه تشکیل لخته خون در پاها
چگونه از بروز واریس پیشگیری کنیم؟
اگرچه همیشه نمی‌توان به طور کامل از بروز واریس جلوگیری کرد، اما با رعایت چند راهکار ساده می‌توانید خطر ابتلا به آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهید:
- وزن خود را در محدوده متناسب نگه دارید.
- به طور منظم ورزش کنید.
- از نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت پرهیز کنید.
- استفاده از جوراب‌های واریس (جوراب‌های فشاری) را مد نظر قرار دهید.
- پاهایتان را بالاتر از سطح بدن قرار دهید تا ورم و احساس ناراحتی کاهش یابد.
- از وارد آمدن فشار بیش از حد به پاها جلوگیری کنید؛ از جمله انداختن طولانی‌مدت پاها روی یکدیگر.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
ظاهر واریس تنها بخشی از داستان است؛ مسئله مهم‌تر این است که پاهای شما چه حسی دارند و آیا نشانه‌ای از بیماری‌های زمینه‌ای عروق در آن‌ها دیده می‌شود یا خیر.
اگر متوجه علائمی نظیر احساس سنگینی مداوم در پاها، درد، تورم، سوزش، خارش یا گرفتگی‌های عضلانی در شب شدید، بهتر است برای ارزیابی به متخصص مراجعه کنید.
همچنین علائم جدی‌تری مانند تغییر رنگ پوست اطراف مچ پا، ضخیم شدن یا التهاب پوست، و زخم‌هایی که دیر بهبود می‌یابند، نیازمند توجه فوری هستند؛ چرا که این نشانه‌ها می‌توانند از نارسایی پیشرفته‌تر وریدی خبر دهند.
خوشبختانه روش‌های متعددی برای درمان و مدیریت این رگ‌ها وجود دارد. برخی از واریس کوچک با لیزر قابل درمان هستند. در موارد دیگر، ممکن است روشی به نام «اسکلروتراپی» پیشنهاد شود که در آن محلول مخصوصی به داخل رگ تزریق می‌شود تا آن را مسدود کند؛ در نتیجه، جریان خون به سمت رگ‌های سالم‌تر هدایت می‌شود. در موارد شدیدتر و برای رگ‌های بزرگ‌تر، ممکن است به مداخلات جراحی توسط متخصص عروق نیاز باشد.
در نهایت، اگر متوجه واریس در بدن خود شدید، اقدام هوشمندانه این است که در اولین فرصت توسط یک متخصص بررسی شوید و منتظر بروز عوارض جدی نمانید.
