آبسه به تجمعی از چرک گفته میشود که میتواند در هر نقطهای از بدن ایجاد شود. انواع مختلفی از آبسهها وجود دارند و ممکن است روی پوست، در دهان یا در اطراف اندامهای داخلی بدن شکل بگیرند. آبسههای پوستی معمولاً به صورت ناحیهای قرمز و متورم دیده میشوند. اغلب علت ایجاد آبسه، عفونتهای باکتریایی است و درمان آن معمولاً شامل تخلیه جراحی میشود.
آبسه چیست؟
آبسه در واقع کیسهای از چرک است که میتواند تقریباً در هر نقطهای از بدن ایجاد شود. زمانی که بدن دچار عفونت میشود، سیستم ایمنی برای مقابله با آن فعال میشود. گلبولهای سفید به محل عفونت میروند و در بافت آسیبدیده تجمع پیدا میکنند. این تجمع باعث التهاب شده و در نتیجه حفرهای ایجاد میشود که با چرک پر میشود. این چرک شامل گلبولهای سفید زنده و مرده، میکروبها، مایعات و بافتهای مرده است.
انواع مختلف آبسه
آبسهها انواع گوناگونی دارند و میتوانند روی پوست، در دهان یا در اطراف اندامهای داخلی بدن ایجاد شوند.
آبسههای پوستی
آبسههای پوستی در زیر سطح پوست ایجاد میشوند. این نوع آبسهها شایع بوده و معمولاً بهراحتی درمان میشوند. برخی از انواع آن عبارتاند از:
- آبسه زیر بغل: زمانی رخ میدهد که چرک در ناحیه زیر بغل جمع شود. یکی از علل شایع آن بیماریای است که باعث ایجاد برجستگیهای قرمز و حساس در پوست شده و به مرور به آبسه تبدیل میشوند.
- آبسه پستان: تجمع چرک در بافت سینه که معمولاً در اثر عفونت درماننشده ایجاد میشود و بیشتر در دوران شیردهی دیده میشود.
- آبسه آنورکتال: در ناحیه اطراف مقعد یا راستروده ایجاد میشود. نوعی از آن به پوست اطراف مقعد محدود است و نوعی دیگر در چین بین باسن شکل میگیرد.
آبسههای دهانی
این آبسهها میتوانند دندان، لثه و گلو را درگیر کنند:
- آبسه دندان: اطراف دندان تشکیل میشود و انواع مختلفی دارد:
- آبسه لثهای: فقط در لثه ایجاد میشود و معمولاً دندان را درگیر نمیکند.
- آبسه پریآپیکال: در نوک ریشه دندان ایجاد شده و ممکن است در اثر آسیب یا پوسیدگی باشد.
- آبسه پریودنتال: بافتها و استخوانهای نگهدارنده دندان را درگیر میکند و معمولاً ناشی از بیماری لثه است.
- آبسه لوزه: تجمع چرک پشت یکی از لوزهها که بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده میشود.
- آبسه اطراف لوزه: بین لوزه و دیواره گلو ایجاد میشود.
- آبسه پشت حلق: در بخش پشتی گلو ایجاد شده و معمولاً ناشی از عفونت غدد لنفاوی است.
آبسههای داخلی
این نوع آبسهها کمتر شایع هستند اما میتوانند در اندامهایی مانند مغز، نخاع یا شکم ایجاد شوند و تشخیص و درمان آنها دشوارتر است:
- آبسه شکمی: تجمع چرک در داخل شکم، که ممکن است در نزدیکی اندامهایی مانند کبد یا کلیهها باشد.
- آبسه نخاعی: تجمع چرک در اطراف نخاع که معمولاً به دلیل عفونت ستون فقرات ایجاد میشود.
- آبسه مغزی: نوعی نادر که زمانی رخ میدهد که باکتریها از طریق جریان خون یا عفونتهای دیگر وارد مغز شوند.
آبسه چه شکلی دارد؟
آبسههای پوستی معمولاً بهصورت ناحیهای قرمز، برجسته و متورم دیده میشوند. پوست روی آن ممکن است نازک شده و به رنگ زرد یا سفید به نظر برسد، زیرا چرک در زیر آن جمع شده است. این ناحیه معمولاً دردناک و گرم است. علائم دیگر شامل تب و لرز است.
آبسه دهانی ممکن است باعث دنداندرد شدید شود و لثهها متورم شوند. در برخی موارد، فک، کف دهان یا گونهها نیز ممکن است متورم شوند. علائم دیگر عبارتاند از:
- حساسیت دندانها
- تب
- مشکل در بلع
- مشکل در باز کردن دهان
در آبسههای عمقی یا داخلی، علائم واضح نیستند و بسته به محل درگیری ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خستگی
- درد
- تب
- لرز
- تعریق زیاد
- کاهش اشتها
- کاهش وزن
علت ایجاد آبسه
بیشتر آبسهها در اثر عفونتهای باکتریایی ایجاد میشوند. نوعی باکتری از شایعترین عوامل آن است. زمانی که باکتری وارد بدن میشود، سیستم ایمنی گلبولهای سفید را برای مقابله با آن به محل عفونت میفرستد. این فرایند باعث التهاب و مرگ بافتهای اطراف شده و در نهایت حفرهای پر از چرک ایجاد میشود.
در موارد نادر، ویروسها، انگلها و قارچها نیز میتوانند باعث ایجاد آبسه شوند.
تشخیص آبسه
آبسههای پوستی معمولاً با معاینه فیزیکی قابل تشخیص هستند. در برخی موارد نمونهای از چرک برای شناسایی نوع باکتری گرفته میشود تا بهترین درمان انتخاب شود.
برای آبسههای عمقی یا داخلی، از روشهای تصویربرداری استفاده میشود، مانند:
- سونوگرافی
- سیتیاسکن
- امآرآی
درمان آبسه
آبسههای کوچک ممکن است خودبهخود بهبود یابند. استفاده از کمپرس گرم میتواند به تخلیه طبیعی آن کمک کند. با این حال، نباید خودتان اقدام به ترکاندن آبسه کنید، زیرا ممکن است عفونت گسترش یابد.
درمان معمول شامل:
- مصرف آنتیبیوتیک
- تخلیه جراحی
در روش جراحی، ناحیه بیحس شده و برشی کوچک ایجاد میشود تا چرک خارج شود. سپس محل تمیز شده و پانسمان میشود. در موارد بزرگتر، ممکن است از گاز استریل برای تخلیه کامل استفاده شود.
برای آبسههای دهانی، ممکن است درمان ریشه یا کشیدن دندان لازم باشد.
در آبسههای داخلی، تخلیه با سوزن یا لوله مخصوص انجام میشود که معمولاً با کمک تصویربرداری هدایت میشود.
آبسههای کوچک پوستی معمولاً خودبهخود یا با درمان ساده بهبود مییابند. اما در صورت عدم درمان، ممکن است بزرگ شده و پاره شوند که بسیار دردناک بوده و عفونت را گسترش میدهند.
آبسههای دهانی و داخلی در صورت عدم درمان میتوانند خطرناک و حتی کشنده باشند و باعث عوارض جدی شوند.
مراقبت پس از درمان
پس از تخلیه آبسه:
- زخم را روزانه بررسی کنید
- پانسمان را تعویض کنید
- در صورت نیاز، طبق دستور پزشک زخم را مجدداً پانسمان کنید
ترشحات اضافی معمولاً طی چند روز متوقف میشود و درد بهتدریج کاهش مییابد. بهبودی کامل معمولاً در حدود دو هفته اتفاق میافتد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائم زیر، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- تب
- قرمزی
- تورم
- افزایش درد
تفاوت آبسه و جوش چرکی
جوش چرکی نوعی آبسه است که در فولیکول مو یا غدد عرق ایجاد میشود. این نوع کوچکتر و سطحیتر از آبسههای معمولی است و بیشتر در نواحی گردن، صورت، سینه و باسن دیده میشود.
پیشگیری از آبسه
برای پیشگیری از آبسههای پوستی:
- پوست خود را تمیز و خشک نگه دارید
- دستها را مرتب بشویید
- وسایل شخصی را به اشتراک نگذارید
- هنگام اصلاح دقت کنید
- تغذیه سالم داشته باشید
- سیگار را ترک کنید
- بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید
پیشگیری از آبسههای داخلی دشوارتر است، زیرا معمولاً در نتیجه بیماریهای دیگر ایجاد میشوند.
آبسهها تجمعی از چرک هستند که میتوانند در هر نقطهای از بدن ایجاد شوند. نوع پوستی آن شایعتر است و در برخی موارد با درمانهای ساده بهبود مییابد. اما آبسههای دهانی و داخلی نیاز به توجه جدی دارند. در صورت مشاهده علائم مداوم، مراجعه به پزشک ضروری است تا درمان مناسب انجام شود.
