اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) و اضطراب، دو عارضه مجزا هستند که میتوانند بر خلقوهو، رفتار و عملکرد روزمره افراد تاثیر بگذارند. اختلال ADHD یک عارضه رفتاری است که تمرکز را مختل کرده، باعث بیشفعالی شده و منجر به رفتارهای تکانشی (بدون فکر) میشود. در مقابل، اضطراب یک عارضه سلامت روان است که احساس ترس، نگرانی و دلشوره مداوم ایجاد میکند.
متخصصان سلامت روان، از جمله روانپزشکان و روانشناسان، توانایی تشخیص این شرایط را دارند. طبق آمارها، حدود ۴ درصد از بزرگسالان و ۱۱ درصد از کودکان به ADHD مبتلا هستند. در طرف مقابل، حدود ۱۹ درصد از بزرگسالان و ۷ درصد از کودکان، اضطراب را تجربه میکنند. با وجود اینکه این دو، عارضههایی کاملا متفاوت هستند، اما ابتلا همزمان به هر دو آنها اصلا غیرمعمول نیست. خبر خوب این است که چه به ADHD مبتلا باشید، چه اضطراب و چه هر دو، روشهای درمانی موثری برای مدیریت آنها وجود دارد.
مقایسه علائم ADHD و اضطراب
این دو عارضه شباهتها و همپوشانیهای رفتاری زیادی با هم دارند؛ به همین دلیل، شناخت علائم دقیق و تفاوتهای آنها بسیار کمککننده است. به طور کلی، ADHD توانایی فرد در تمرکز را نشانه میگیرد و باعث بروز مشکلات رفتاری میشود، در حالی که اضطراب بدون هیچ دلیل ظاهری و مشخصی، احساس پریشانی و استرس ایجاد میکند.
در جدول زیر میتوانید نگاهی سریع به علائم مشترک و اختصاصی این دو عارضه داشته باشید:
| علائم ADHD | علائم اضطراب |
|---|---|
| مشکل در تمرکز | مشکل در تمرکز |
| بیقراری | بیقراری |
| عدم توانایی در آرام شدن (ناتوانی در ریلکسیشن) | عدم توانایی در آرام شدن |
| اختلالات خواب | اختلالات خواب |
| مشکل در به پایان رساندن کارها | نگرانی مداوم و بیمورد |
| حواسپرتشدن سریع | احساس دلشوره و استرس |
| فراموشکاری | ترس بدون علت مشخص |
| تکان دادن مداوم دست و پا (فیدجتینگ) | تحریکپذیری و زودرنجی |
| مشکل در دنبال کردن دستورالعملها | افزایش ضربان قلب |
| رفتارهای تکانشی و بدون فکر | تنفس سریع و سطحی |
| تمایل به قطع کلام دیگران | سردرد |
| عصبانیت و خشم ناگهانی | اجتناب و فرار از موقعیتها |
تفاوتهای کلیدی
اگرچه ADHD و اضطراب علائم مشترکی دارند، اما تفاوتهای بنیادینی میان آنها وجود دارد که به تشخیص درست و انتخاب مسیر درمانی مناسب کمک میکند.
۱. اضطراب یک اختلال سلامت روان است، اما ADHD عارضهای عصبیتکاملی
این دو عارضه ماهیت متفاوتی دارند. اختلال ADHD در واقع شکلی از تفاوت عصبی است؛ یعنی مغز فرد متفاوت از حالت عادی کار میکند. به همین دلیل در دسته اختلالات عصبیتکاملی قرار میگیرد که رفتار شخص را تحت تاثیر قرار میدهد. اما اضطراب یک عارضه مربوط به سلامت روان است که باعث ایجاد حس نگرانی و دلشوره میشود.
۲. ADHD معمولا در دوران کودکی تشخیص داده میشود
علائم ADHD معمولا از سنین پایین بروز میکنند و حتی در دوران ابتدایی قابل تشخیص هستند؛ چرا که کودکان مبتلا به علت عدم توانایی در تمرکز و نشستن روی صندلی، در مدرسه با چالش مواجه میشوند. کودکان نیز ممکن است به اضطراب مبتلا شوند، اما این عارضه بیشتر در نوجوانان، جوانان و بزرگسالان تشخیص داده میشود.
یک نکته مهم: دختران و زنان مبتلا به ADHD اغلب تا زمان بزرگسالی تشخیص داده نمیشوند، زیرا علائم آنها معمولا پنهانتر و ظریفتر از پسران و مردان است.
۳. روشهای درمانی آنها یکسان نیست
هر دو عارضه با دارو و رواندرمانی قابلیت بهبود دارند، اما برنامههای درمانی آنها با هم متفاوت است:
- درمان ADHD: مبتلایان معمولا از داروهای محرک یا غیرمحرک برای افزایش تمرکز و دقت بهره میبرند.
- درمان اضطراب: علائم اضطراب اغلب با داروهای ضد اضطراب مانند داروهای ضد افسردگی یا بنزودیازپینها کنترل میشوند.
در نظر داشته باشید اگر فردی به هر دو عارضه مبتلا باشد، مصرف برخی داروهای ADHD (مانند محرکها) ممکن است علائم اضطراب او را تشدید کند؛ به همین دلیل مداخله پزشک بسیار حیاتی است.
شباهتها؛ وقتی دو عارضه شبیه هم میشوند
در کنار تفاوتها، همپوشانیهای زیادی نیز وجود دارد که باعث میشود زندگی با این شرایط چالشبرانگیز شود.
- احساسات مشابه: افراد مبتلا به ADHD اغلب به دلیل مشکلات تمرکزی خود دچار استرس میشوند که این موضوع میتواند منجر به بروز اضطراب شود. از سوی دیگر، فردی که اضطراب شدید دارد، به قدری ذهن درگیری دارد که نمیتواند تمرکز کند یا بیحرکت بنشیند؛ رفتاری که دقیقا شبیه به علائم ADHD است.
- تاثیر تغییر سبک زندگی: علاوه بر دارو و therapy، اصلاح سبک زندگی تاثیر فوقالعادهای بر هر دو عارضه دارد. تنظیم خواب کافی (۷ تا ۸ ساعت)، تغذیه سالم، داشتن برنامه روزانه منظم، ورزش مداوم و تکنیکهای مدیریت استرس (مانند مایندفولنس) میتوانند به طرز چشمگیری کیفیت زندگی فرد را ارتقا دهند.
- بهرهمندی از رواندرمانی: روشهای درمانی مانند درمان شناختی رفتاری برای هر دو عارضه بسیار موثر است. رواندرمانی به افراد مبتلا به ADHD در برنامهریزی، مدیریت زمان و الگوسازی رفتاری کمک میکند و در افراد مبتلا به اضطراب، راهکارهای مواجهه با ترسها و کنترل افکار منفی را آموزش میدهد.
آیا ابتلا همزمان به ADHD و اضطراب ممکن است؟
پاسخ مثبت است. تحقیقات نشان میدهد که حدود ۵۰ درصد از بزرگسالان مبتلا به ADHD، نوعی از اختلالات اضطرابی را هم تجربه میکنند (که ۲۵ درصد آنها دچار اختلال اضطراب فراگیر هستند). همچنین حدود ۴۰ درصد از کودکان مبتلا به ADHD با اضطراب نیز دستوپنجه نرم میکنند. در کودکان، همزمانی این دو عارضه معمولا باعث شدیدتر به نظر رسیدن علائم ADHD میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر احساس میکنید خودتان یا فرزندتان علائم یک یا هر دو عارضه را تجربه میکنید، حتما با یک متخصص یا پزشک عمومی مشورت کنید. ارزیابی توسط روانپزشک یا روانشناس به شما کمک میکند تا با تشخیص دقیق، مناسبترین مسیر درمانی و سبک زندگی را برای رسیدن به آرامش و تمرکز بیشتر انتخاب کنید.
